null Beeld
Beeld

TaalTon den Boon

Wat is het recept van ‘fouter dan fout’?

Fouter dan fout’, zo noemde PvdA-leider Lilianne Ploumen de ‘bevrijdingsposter’ die FvD’er Baudet deze week verspreidde. Extreem fout, begrijpen we, want ‘fouter dan fout’ interpreteren we automatisch als kwalificatie van het allerfoutste dat mogelijk is.

De uitdrukking is gemaakt volgens een patroon (… dan …), dat we vooral kennen van advertenties voor wasmiddelen die ‘witter dan wit’ zouden wassen. Vlak na de Tweede Wereldoorlog werd het waspoeder van Dr. Helder zo aangeprezen, maar de meeste mensen kennen ‘witter dan wit’ van reclames voor het wasmiddel Dash. ‘Witter kan niet’ voegde dat merk er voor de zekerheid nog aan toe.

De uitdrukking zelf is veel ouder: zo prees een kleine neringdoende zijn witkalk al ver voor de oorlog aan met de hyperbool (overdrijvende uitdrukking) ‘witter dan wit’. Het onderliggende concept is trouwens ook bekend in onze buurtalen: whiter than white (Engels) en plus blanc que blanc (Frans).

Beter dan goed

Merkwaardig genoeg wordt het stramien waarmee fouter dan fout en witter dan wit zijn gevormd nog niet beschreven in Van Dale, maar duidelijk is dat het voegwoord ‘dan’ de kern ervan is: ervoor staat een comparatief (fouter, slechter, liever) en erachter staat de grondvorm van datzelfde comparatief (fout, slecht, lief). De uitdrukking als geheel heeft de waarde van een superlatief: iets wat fouter dan fout is, bestaat niet en een wasmiddel dat witter dan wit wast, is hooguit te vinden in een ander universum.

Er zijn talloze voorbeelden van het ‘… dan …-patroon’: van armer dan arm tot zwakker dan zwak en van erger dan erg tot Spaanser dan Spaans. Toch zijn er enkele beperkingen voor wie ermee aan de slag wil. Je maakt dit soort uitdrukkingen bij voorkeur met een eenlettergrepig adjectief. En in het comparatief moet de grondvorm nog herkenbaar zijn: ‘beter dan goed’ onttrekt zich aan het stramien.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden