Taal

Wat is er mis met Máxima haar hoed?

Koningin Maxima tijdens de viering van driehonderd jaar brouwerij Bavaria. Het bedrijf wordt geleid door de zevende generatie van de familie Swinkels. Beeld ANP

Een bezorgde collega wendde zich tot mij, toen hij ‘van zelfs twee toch niet ondergekwalificeerde vrienden’ teksten kreeg toegestuurd met constructies als ‘Maxima haar hoed’ of ‘Karel zijn auto’ in plaats van ‘Maxima’s hoed’ en ‘Karels auto’. ‘Wat is hier aan het gebeuren – ook in respectabele gedrukte teksten?’ zo riep hij vertwijfeld uit.

De taalkundige Joop van der Horst zou het wel weten: die betoogt dat de regels voor de Standaardtaal, die ons in de Renaissance zijn opgelegd, vanaf de negentiende eeuw al aan het afbrokkelen zijn. Zo ook met de constructie ‘Maxima haar hoed’. Die komt al in de vroege Middeleeuwen voor (‘die van Utrecht hoer gedeputeerden,’ 1481) en ook in de Gouden Eeuw wordt hij door auteurs als Jacob Cats, Joost van den Vondel en Constantijn Huygens (niet de minsten!) veelvuldig gebezigd (‘de Boer sijn antwoord’). Maar de oudere Vondel (hij werd 91) keurt het al af.

De vraag is of die afkeuring niet slechts effect had op de boekentaal. In 1826 schrijft Bilderdijk over ‘de by het gemeen zoo geliefkoosde genitivus by toeschrijving, doch die by al wat schrijft steeds verworpen is’, en hij noemt als voorbeeld ‘de vrouw haar naaiwerk’, maar hij zegt er tegelijkertijd bij: ‘In mijn tijd was het in den ommegang de gewone uitdrukking’.

De constructie met naamwoord en bezittelijk voornaamwoord lijkt dus nooit echt weg geweest. Dat kan ook moeilijk, want je hebt altijd nog gevallen als ‘Andries’ praatprogramma’. Dat kan je wel met een apostrof in de genitief schrijven, maar spreek dat maar eens uit. Je zegt toch liever ‘Andries z’n praatprogramma’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden