Tv-columnMaaike Bos

Wat hebben we met gezellig samen zijn en ondertussen elkaar naaien?

Beeld rv

Zo, we weten wie de mol is. Bij de finale zaterdag van dit jubileum­seizoen van ‘Wie is de Mol?’ 2020 zagen de kandidaten er prachtig uit, en visagist Nikkie de Jager zat weer goed in de make-up. (‘Ja, ik stond écht anderhalf uur eerder op dan de rest voor al die Gamma-blikken foundation’, schreef ze na haar eerdere deelname in 2019). Jammer dat er geen knalfeest mocht zijn met publiek; in 2019 was het nog zwart van de mensen buiten en keek men in vijfentwintig bioscopen mee.

Toch verbrak deze finale opnieuw een kijkcijferrecord. Wel 3,567 miljoen mensen zagen hoe de mol bij de opdrachten zijn sabotagestreken uithaalde. Voor de terugkijkers: ik noem de mol niet. Maar deze verrader bleek veel risico te hebben genomen, zoals achter de rug van kandidaten bakjes leeg halen. Levensgevaarlijk; ze hoefden maar om te kijken.

En dan ga je denken. Wanneer is iemand eigenlijk geschikt om als verrader gecast te worden? Hij (/zij) moet stalen zenuwen hebben en constant scherp zijn om van zijn gemaakte plan af te wijken. Al maanden eerder krijgt de mol de opdrachten en bedenkt dan op welke manier hij daarin gaat saboteren. Italiaans leren bijvoorbeeld, zodat plaatselijke bewoners een handeling van kandidaten (luiken open) weer ongedaan kunnen maken (luiken dicht). Een creatieve oplossing.

Still uit 'Wie is de Mol?'Beeld Maaike Bos

Liegen en bedriegen

De massa-aandacht voor dit vlaggeschip van AvroTros blijft me fascineren. Want wat hebben wij met leugens en bedrog, met gezellig samen zijn en elkaar ondertussen naaien? Afgeleide programma’s als ‘Moltalk’ en ‘Mollenstreken’ (van Nathan Rutjes zoontje Lavezzi) floreren. Het programma bestaat al onafgebroken sinds 1999, uniek. En wat weinigen weten, is dat het een jaar eerder in België ontstond als ‘De Mol’ en dat het concept aan meer dan vijftig landen is verkocht. Van ‘Qui est la Taupe’ en ‘Der Maulwurf’ tot ’El Talp’ (Spanje); kennelijk zijn mensen geboeid om te zien hoe bedrog zich voltrekt. Misschien ook voelen ze zich gesteund dat ze niet de enigen zijn die geen greep hebben op hun waarnemingen, hoezeer ze ook hun best doen om met onvoldoende informatie de fraudeur te ontmaskeren.

Dat is het dus. Spelenderwijs oefenen in omgaan met een wereld die je niet kúnt kennen. Hopen dat je ondanks desinformatie slim genoeg bent om het kaf van het koren te scheiden en ‘de waarheid’ te achterhalen. Nou, in de WIDM-app bleek zowel Nikkie de Jager als Jeroen Kijk in de Vegte aan het slot nagenoeg gelijk verdacht te worden, dus ‘de waarheid raden’ levert weinig vaststaands op.

In bepaalde facebookgroepen gebeurt tegenwoordig hetzelfde. De volgers hopen dat zij wél via ‘connecting the dots’ tot ware kennis komen, maar WIDM bewijst hoe mensen ernaast kunnen zitten. Ik zag vrijdag deel 1 van de boeiende serie ‘The Loudest Voice’ (BNNVara) over de oprichter van Fox News in 1995. Hij zei: “Mensen willen niet geïnformeerd worden, ze willen zich geïnformeerd vóelen. Donald Trump werd groot door Fox News. Hij heeft al ruim 20.000 keer gelogen, schreef Trouw vorige week, en de mensen voelden zich geïnformeerd.

Wie is de Mol thematiseert het liegen en bedriegen, maar vooronderstelt daarin juist nog een normale situatie van waarheid. Die vooronderstelde situatie staat aardig onder druk de laatste tijd.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden