Taal

Wat hebben we aan taalbeschouwing voor bèta’s?

Houdt u meer van de wat exactere benaderingen van de wereld, en vindt u beschouwingen over taal maar aan de vage kant? Peter-Arno Coppen kiest deze week een taalbenadering waar zelfs een verstokte wiskundige zich bij thuis voelt.

Als slot van mijn drieluikje over taalbeschouwing voor bèta’s de vraag: wat hebben we hieraan? 

Ik heb de afgelopen week laten zien wat monotone stijging en daling is. Als je zegt dat sommige jongens, of alle jongens, of minstens drie jongens een thriller hebben gelezen, dan blijft dat waar als je in plaats van ‘thrillers’ de grotere verzameling ‘boeken’ neemt, en het wordt niet noodzakelijk waar bij de kleinere verzameling ‘literaire thrillers’. ‘Sommige’, ‘alle’ en ‘minstens drie’ zijn monotoon stijgend. 

De omgekeerde semantiek heb je als je zegt dat geen, alleen, of hoogstens drie jongens een thriller hebben gelezen. Daaruit volgt juist wel dat dan ook geen, alleen of hoogstens drie jongens een literaire thriller hebben gelezen, en weer niet dat geen, alleen, of hoogstens drie jongens een boek hebben gelezen. ‘Geen’, ‘alleen’ en ‘hoogstens drie’ zijn monotoon dalend.

Hoeven

Wat heb je hieraan? Kijk eens naar een werkwoord als ‘hoeven’. Je kunt wel zeggen ‘Ik hoef niet te werken’, maar niet ‘Ik hoef wel te werken’. ‘Hoeven’ lijkt alleen in negatieve contexten voor te komen. Het kan ook in ‘Ik hoef nauwelijks te werken’.

Hieruit volgt dat je wel kunt zeggen ‘Geen jongens hoeven een boek te lezen’ en niet ‘Sommige jongens hoeven een boek te lezen’. Maar hé: je kunt zeggen ‘Alleen jongens hoeven een boek te lezen’, en ook ‘Hoogstens drie jongens hoeven een boek te lezen’.

Het werkwoord ‘hoeven’ past dus niet zozeer bij negatieve, maar bij monotoon dalende contexten. De verbluffende conclusie is dat ons taalgevoel werkt met wiskundige begrippen. Daar moet elke bèta warm van worden.

Taalbeschouwing voor bèta’s deel 1, deel 2 en andere grammaticale geschillen, etymologische enigma’s  en taaltwijfels leest u in de rubriek Taal.

Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden