Nazmiye Oral in ‘Zomergasten’.Beeld Zomergasten

Tv-columnWillem Pekelder

Wat een verademing, de vrije geest van Nazmiye Oral in ‘Zomergasten’

Het duurde minder dan een uur om me volledig te laten inpakken door Zomergast Nazmiye Oral. Eerst leek de auteur en theatermaker je steeds op het verkeerde been te willen zetten, totdat je doorhad: dit heeft niets met verkeerde benen te maken, dit is ‘gewoon’ hoe ze is: een vrije geest. 

Hoezeer ook ík vergiftigd ben door het hokjesdenken, bleek toen ik na haar aanval op de grondlegger van de seculiere Turkse staat Atatürk (“goede ideeën, maar van bovenaf opgelegd”), begon te dubben over haar politieke gezindheid. Erdogan en Denk leken me voor deze mondaine dame uitgesloten, maar wat dan wel? Nou, simpelweg iemand die zich voor geen enkel karretje laat spannen. Je zou in deze tijd van genadeloze ‘identiteitsoorlogen’ bijna vergeten dat zulke onafhankelijke denkers nog bestaan. 

Blijf uit de buurt van groepsgedrag, maar volg je eigen innerlijk kompas, was de rode draad in deze ‘Zomergasten’, waarbij de gekozen fragmenten naadloos aansloten bij een coherent wereldbeeld. De opwekking van een jongen op de Tempelberg in de serie ‘Messiah’ betekende voor Oral niet dat we kunnen wachten op hulp van buiten. Nee, we moeten zélf elke dag opnieuw opstaan uit de dood. 

Stop met zoeken naar goedkeuring door anderen

‘Buiten’ was de hele uitzending door een beladen begrip. De Duitse journalist Günter Wallraff die in ‘Ganz Unten’ het lot van gastarbeiders aan de kaak stelde, was ten diepste ook niet meer dan een stem van buiten. Oral, geboren uit Turkse ouders: “Mijn vader vond dat vieze werk prima, want het was mannelijk en verdiende goed”.
Het ego hoorde eveneens tot de buitenwereld, illustreerde Oral met een letterlijk waanzinnige liftscène uit de film ‘Revolver’. “Het ego is een vervorming van de fabrieksinstelling waarmee je wordt geboren”. Haar advies: stop met het zoeken van goedkeuring door anderen, pel jezelf af, met compassie voor je fouten, en ontdek dan dat je al goed bént. ‘Mensen’ was het nieuwe werkwoord dat ze voor dit proces introduceerde. En daarop aansluitend de sleutelzin: de waarheid maakt vrij. 

Presentator Janine Abbring hapte af en toe naar adem vanwege de overdosis openhartigheid die oprees tegenover haar. Zo vertelde Oral dat haar moeder met zelfmoord dreigde, toen ze, na eerder een uithuwelijking te hebben geweigerd, op kamers wilde gaan om te studeren. “Toen kwam ik helemaal in mijn kracht”, sprak de Zomergast, zonder daarbij – de hemel zij gedankt – te vervallen in verder welzijnsjargon. Het was de dood of de gladiolen, en haar moeder koos uiteindelijk voor het laatste.

Heb je ‘vijanden’ lief

Veroordeel niet, maar leer elkaar kennen, was Orals boodschap. Met haar moeder vocht ze in het stuk ‘Niet meer zonder jou’ de strijd uit tussen traditie en moderniteit. Bij PVV’ster Nicky ging ze twee weken logeren, en Ries van Dijk, die in Utrecht fel actie voerde tegen een azc (“ik steek de fik erin”), nam ze op in haar (en Adelheid Roosens) project ‘Wijksafari’. Op zowel Nicky als Ries raakte ze zeer gesteld. “Als je eenmaal iemand zíét, kun je hem nooit meer níét zien".

Het was in deze gepolariseerde tijden van een verademende gematigdheid. Een urgent relaas van een vrouw die deze kijker dwong om, al sleutelend aan zichzelf, boven zijn ego uit te stijgen, teneinde tot het aloude inzicht te komen: heb je ‘vijanden’ lief.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden