BoekrecensieVuurgeesten

Wat drijft de sekteleden?

Opmerkelijke debuutroman van de Amerikaans-Koreaanse R.O. Kwon

Sektarisme is in Amerika, met zijn talloze religieuze demoninaties, altijd een populair literair onderwerp geweest. Een van de bijzonderste boeken op dit gebied is ‘Wise Blood’ (door John Huston verfilmd) van de vroeggestorven schrijfster Flannery O’Connor, over een krankzinnige eenmanssekte van een uit de verwoestende oorlog teruggekeerde zonderling. De daar gesuggereerde gedachte dat er een ontwrichtende, nihilistische ervaring ten grondslag moet liggen aan deelname aan een sekte proef je ook in ‘Vuur­geesten’, het in Amerika de hemel ingeprezen, opmerkelijke debuut van de Amerikaans-Koreaanse R. O. Kwon.

Hoofdpersoon Phoebe geeft zichzelf de schuld van de dood van haar moeder bij een auto-ongeluk en laat zich, langzaam maar onontkoombaar, inpalmen door de Jejah-sekte, een christelijke, voornamelijk door Koreaanse immigranten bevolkte club fanatici onder leiding van hun charismatische leider John Leal. Ook Phoebe’s vriend Will, met een eveneens getroubleerde geschiedenis, doet mee maar naar eigen zeggen vooral om de sekte en haar leider als oplichters te ontmaskeren. Zo beweert John Leal dat hij door Noord-Korea is ontvoerd en gemarteld, maar weer over het ijs van de grensrivier naar China is teruggestuurd, iets wat volgens Will helemaal niet waar kan zijn. Maar het verhaal van Phoebe over haar moeders dood verandert eveneens voortdurend, terwijl je ook niet goed greep krijgt op de voorgeschiedenis van Will zelf. In feite staan alle levensverhalen in ‘Vuurgeesten’ op losse schroeven; ik lees daar toch verkapte skepsis in ten aanzien van de gedachte dat je voor deelname aan een sekte wel enigszins getraumatiseerd moet zijn.

Hallucinante sfeer

Ook rond de terroristische daden van de sekte hangt een waas van geheimzinnigheid, heeft Phoebe nu wel of niet die aanslag gepleegd? Je komt er niet achter. Het obligate gezwatel van John Leal, de profetische half-Koreaanse sekteleider zelf, draagt niet bij tot helder inzicht, het onttrekt zich nadrukkelijk aan de ratio: “Het zou zwak zijn om te veel te vertellen, om het uit te leggen. Het kon de verkeerde indruk wekken. De Heer staat boven het waarom. Ook aandringen is een belediging; geef me, smeken we en stellen Hem zo op de proef. Nieuwsgierigheid is misprijzen. Heer, vergroot mijn verbijstering, konden ze beter vragen.”

Wie ‘Vuurgeesten’ uitgelezen heeft weet nog steeds niet goed wat de motieven en gedachtenwereld van de sekteleden zijn en dat is denk ik een van de boodschappen in dit boek: denk maar niet dat je de psychologie van een sekte zomaar kunt doorgronden. Maar als gezegd, ‘Vuurgeesten’ trekt toch vooral de aandacht door de manier waarop het geschreven is. Verre van de vaak gelikte, soepele, meeslepende stijl van veel Amerikaanse vertellers, hangt er een vreemde, hallucinante sfeer in het boek door de nu eens hoekige dan weer associatieve manier van schrijven. Kwons stijl roept het sektarische denken op. Ze zoomt in en uit in al die gekwelde geesten en soms weet je niet in welke gedachtengang je je nu precies bevindt. Een van de meestzeggende maar terloopse zinnetjes vond ik deze: “Maar ik ben een immigrant, zei Phoebe, immigranten geloven niet in psychologen. De Koreanen die ik gekend heb zouden het zien als een gebrek aan wilskracht, als iets wat alleen andere etnische groepen overkomt: zoiets als lui zijn, of een slechte dochter.” Die geest waart ook door dit boek, psychologie verklaart en baat weinig, de mens is nu eenmaal ten prooi aan duistere krachten.

Kwon heeft door haar vervreemdende blik en stijl die donkere kanten van op het oog gewone, intelligente mensen, mooi in beeld gebracht, niet door er van boven- of buitenaf naar te kijken maar door het eigenaardige en ondoordringbare karakter van religieuze bezetenheid op een bezielde en ook haast apocalyptische wijze op te roepen. Een beetje verontrustend, dat ook.

Oordeel: bezielt, verontrust en vervreemdt.

Beeld De Arbeiderspers

R. O. Kwon
Vuurgeesten
Vert. Jeske van den Velden
Arbeiderspers; 216 blz. € 20

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden