null Beeld

Het oog vanDe Wolf

Wat de vrouw in het geel van Vermeer schrijft, blijft een raadsel

Kunsthistoricus Joke de Wolf richt de blik op een kunstwerk dat bij de actualiteit past. Deze week: aan de studie.

Joke de Wolf

Sommige mensen beginnen deze maand al aan hun nieuwe agenda, voor zover ze nog papieren agenda’s gebruiken: voor scholen en universiteiten is het nu al nieuwjaar. Dat betekent ook nieuwe schriften, schoolboeken, lesroosters, docenten en routines. En daar hoort ook huiswerk bij.

De jonge vrouw op dit schilderij van Johannes Vermeer is thuis aan het schrijven. Ze heeft haar stoel schuin aangeschoven, ze houdt de ganzenveer op het papier terwijl ze even opkijkt. Vermeer heeft veel aandacht besteed aan de lichtval. We zien een kamer zonder ramen maar je weet als kijker meteen dat er aan de linkerkant een raam is.

Schrijvende vrouw in het geel, Johannes Vermeer, circa 1665. Beeld
Schrijvende vrouw in het geel, Johannes Vermeer, circa 1665.

Zelfs de linten in het haar van de vrouw glimmen aan de linkerkant feller dan rechts. Het geel van de mantel vangt het volle licht op haar linkerarm, door de plooien is te zien dat het een zacht-glanzende stof moet zijn.

Vermeer schilderde liefde

Het hele schilderij twinkelt: de nagels op haar stoel, de versiering op de kist op tafel, de ketting op tafel, de glazen daarachter en natuurlijk ook haar oorbellen kregen allemaal een schittering mee. Ook haar ogen, lippen en zelfs het puntje van haar neus reflecteren het daglicht. Samen met de fotografische onscherpte van haar voorhoofd en rechterschouder is de vrouw bijna ongrijpbaar. Vermeer schilderde liefde.

Ze lijkt op de figuur die Vermeer een paar jaar eerder schilderde, het schilderij Vrouw met parelsnoer. Daar staat de jonge vrouw achter de tafel in hetzelfde gele jasje afgezet met bont, Vermeer gebruikte het wel vijf keer in een schilderij. Maar terwijl de vrouw met parelsnoer daar verwachtingsvol naar buiten staart, en ook het zo bekende Meisje met de parel met haar open mond en onbestemde omgeving bijna verschrikt lijkt op te kijken, is deze briefschrijfster op haar gemak.

Wat en waarover ze schrijft weten we niet. Sommige kunsthistorici zien in de muziekinstrumenten die op het schilderij achter de briefschrijfster in de schemering te zien zijn, verwijzingen naar het liefdesspel. Maar volgens de meesten is ze de echtgenote van de schilder. Ze heet Catharina Bolnes en is op het moment dat ze hier geschilderd wordt midden in de dertig.

Getrouwd onder huwelijkse voorwaarden

Bolnes had een nare jeugd gehad. Haar vader was zo gewelddadig dat ze met haar moeder woonplaats Gouda ontvluchtte en in de ‘Paapse hoek’ in Delft bescherming zocht. Daar ontmoet Johannes Vermeer de twintig­jarige Catharina. Aangezien zij uit een rijke katholieke familie komt, en hij een arme protestant is, moet er heel wat gepraat worden, voordat moeder Bolnes toestemming geeft voor het huwelijk. Wel trouwen ze op huwelijkse voorwaarden, en staat onder een ­lening die het echtpaar afsluit de handtekening van zowel Johannes als ­Catharina.

Het is dus goed mogelijk dat Vermeer hier zijn vrouw portretteerde, zoals hij haar ook in het echte leven wel vaker zag: bezig de financiën op orde te houden. Dat de toeschouwer niet kan zien waarmee ze bezig is, is voor de kunstenaar een voordeel: zo kan hij iedereen laten fantaseren wat er in de documenten staat die ze onder haar ganzenveer heeft. Een truc die schoolgaande kinderen ook al eeuwen gebruiken als ze met hun huiswerk bezig zeggen te zijn.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden