Beeld ANP

Tv-columnMaaike Bos

Wat als Johan Derksen zwart was

Kijk, die foto van donderdag. Een talkshowtafel (‘Op1’) met daarachter een grote foto van een talkshowtafel (‘Veronica Inside’). Tv-recensent Angela de Jong van het AD praat er over tv. En ik schrijf hier als tv-recensent over de tv-recensent die op tv over tv praat.

Da’s erg. Dat is belachelijk navelstaarderig. Of toch niet? “Wat er in dat programma VI gebeurt, is eigenlijk wat er in de hele maatschappij gebeurt”, zei Angela de Jong en dat klopt.

De heren Johan Derksen, René van der Gijp (Gijp) en Wilfred Genee gaan rollend over straat sinds de speciale uitzending van Veronica Inside, maandag. De eerste twee voelen zich door presentator Genee verraden omdat die hun normaal scherpe opmerkingen probeert te ontlokken, maar hen nu op die scherpte aansprak. “Ze zijn aangevallen in hun eigen clubhuis”, zei De Jong. In een uitgebreidere opstelling, waarvan Derksen niets afwist, zegt hij (“Ik mocht niet eens op mijn eigen plekje zitten”) bespraken ze aan die tafel eindelijk eens dat niet-racistisch bedoelde opmerkingen wel zo kunnen aankomen. Zelf dacht ik hoopvol dat de heren nu begrepen wat ze soms aanrichten met hun uitspraken, maar ik had de verstopte woede bij Derksen en Gijp niet gezien. “Als er een break was geweest, had Johan hem in elkaar geslagen”, sneerde Gijp achteraf tegen een verslaggever van ‘Powned’. “Ik heb hem gezegd dat de NSB-methoden hem lekker liggen.” Genee kreeg zelfs op zijn persoonlijke woonadres een kaartje van een trouwe VI-kijker die hem een Judas noemde. Blijf van mijn gezin af, zei hij woedend op radio Veronica.

De discussie gekaapt

De boemerang maakt steeds wijdere bogen. De goed verdienende heren vertrouwen elkaar niet meer en vinden hun programma niet meer geloofwaardig. VI wordt maandag geschrapt en is in deze vorm misschien wel klaar na twaalf jaar.

Intussen heeft dit tv-nieuws wel de hele oorspronkelijke racismediscussie gekaapt. ‘Wat er in dat programma gebeurt, is eigenlijk wat er in de hele maatschappij gebeurt’: het empathische kamp van rekening houden met anderen en niet vernederen op basis van ras, sekse of seksuele geaardheid staat tegenover het kamp van vrijheid van meningsuiting en kunnen zeggen wat je denkt. Sinds die groep via het populisme politieke macht heeft verkregen, wordt er bovendien naar geluisterd, uit angst helemaal in brexit-/ Trumpscenario’s te vervallen.

Aan tafel bij Op1 noemde Angela de Jong VI dan ook een heel belangrijk programma, omdat dat ‘het enige hoekje op tv is waar gezegd wordt wat mensen denken’. Derksen en Gijp noemen zich geestelijk onafhankelijk, en lijken zich inderdaad niet te laten tegenhouden door maatschappelijke belangen of imago-angst. Ze maken “een van weinige programma’s waar een deel van Nederland zich nog in herkent” zei De Jong.

De gekleurde Nederlander heeft geen spreekbuis op nationale tv

Maar stel je voor dat Johan Derksen zwart was. Dat VI bestond uit drie zwarte mannen aan tafel die hele groepen mensen in hun harde grappen beledigden of vernederden. Vrijheid van meningsuiting. Ik weet zeker dat dit gedachte-experiment ongemak oproept, en precies daarin schuilt dus systemisch racisme. 

Derksen is blijkbaar de geëigende Nederlander die ‘nog’ mag zeggen wat hij denkt, de gekleurde Nederlander heeft kennelijk niet die geëigende positie. Bovendien: díé hééft geen eigen programma op primetime. Zíjn achterban heeft geen spreekbuis op nationale tv waarin hij zich herkent. Ook geen politieke partij.

Eigenlijk kun je pas echt, vol vrijheid, harde grappen over elkaar maken wanneer het speelveld gelijk verdeeld is.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden