ombudsman

Was Trouw kritiekloos in de berichtgeving over Wim Kok?

Adri Vermaat Beeld Maartje Geels

In het in memoriam in Trouw van predikant Nico ter Linden, op 31 januari, werd gerefereerd aan een interview vier jaar eerder met hem in deze krant. Hij tipte lezers over het schrijven van grafredes. Zijn aanbeveling: ‘Minpunten van de overledene niet verhullen, en ‘verboden gevoelens’ juist wel benoemen’. 

Ter Linden vond dat een grafredenaar trouw moest blijven aan de familie. “Een stuk wegouwehoeren en vervolgens verdwijnen, daarmee ontkracht je je eigen woorden”, vond hij. “Op de begrafenis kan de weduwe niks terugzeggen, maar een week later bij de koffie wél.” In dezelfde geest e-mailde een lezer vorige week dat hij op school had geleerd dat een begrafenistoespraak zowel goede als minder goede kanten van een mens en zijn leven mocht belichten. Dit in liefde en met respect voor de nabestaanden. “Tegenwoordig lijkt het credo ‘over de doden niets dan goeds’ eerder de regel”, bekritiseerde­­ de Trouw-lezer de berichtgeving na het overlijden van oud-premier Wim Kok. Hij hield het meer op een hagiografie dan een necrologie.

In die redactionele aandacht voor Wim Kok ontdekte ik geen levensbeschrijving van een heilige. Wellicht speelt hierin mee dat herinneringen aan een overledene verschillen. De een kijkt lelijker of aardiger tegen hem of haar aan. Levens laten zich bovendien lastig in hooguit een paar duizend woorden samenvatten. Die beperking vereist een zekere relativering van de lezer. 

De necrologie van collega Lex Oomkes deed wat mij betreft recht aan de wijze waarop Kok eerst het ministerschap en later het premierschap invulde. De bijdrage van oud-collega Huub Elzerman gaf inzicht in de manier waarop Kok de vakbond leidde. Oomkes’ artikel was feitelijk en in historische context geplaatst, met inbegrip van het destijds voor de premier pijnlijke Srebrenica-hoofdstuk. De bijdrage van Elzerman was veel persoonlijker, zonder één kwaad woord en met veel waardering. 

Wim Kok Beeld REUTERS

In het streven naar objectieve, zo volledig mogelijke berichtgeving zou daar dan een stevig, kritisch geluid tegenover hebben kunnen staan. Dat heeft de redactie terecht nagelaten. Als daar aanleiding toe is, kan en mag een kritisch woord over leven en werk van de overledene niet ontbreken, maar bewust op zoek naar een ‘vijand’ gaat moreel te ver. Kende Kok dan geen minpunten en wat met de ‘verboden gevoelens’, zoals dominee Ter Linden die aanstipte? Die minpunten ontbraken in de productie rond Koks overlijden niet. Wel kwamen ze slechts summier aan bod. Dat betrof de kritiek die hij incasseerde voor commissariaten bij reuzen als ING, KLM en Shell en waarmee hij volgens sommigen zijn vakbondsverleden verloochende. Dat waren niettemin zijn privébeslissingen waar ieder mens iets van kon vinden, maar die in het maatschappelijke veld minder telden. Zijn commissariaten waren opmerkelijk en tegelijk niet meer dan een detail. 

Ik denk dat de gemaakte journalistieke keuzes meer algemeen passen bij berichtgeving over een overleden bekende, beroemde of beruchte persoon. Persoonlijke en zakelijke dieptepunten of een negatieve karaktereigenschap hoeven niet uit de weg worden gegaan, maar zonder intentie of uitdaging om een trap na te geven. Dat is niet alleen een kwestie van respect of ethiek. Doorgaans is de samensteller van een necrologie een journalist die de overledene beroepsmatig en soms privé voor langere tijd van nabij heeft meegemaakt. Dat maakt bespiegelingen menselijker en minder afstandelijk. De journalist verhaalt deels uit eigen wetenschap.

Veel voegen die elementen inhoudelijk vaak weer niet toe. Maar ze maken de berichtgeving lezenswaardiger, soms wat informatiever en tot een soort laatste, journalistiek eerbetoon. De journalist mag minpunten benoemen, maar moet niet willen wegduiken als een weduwe hem een week later op gebiedende toon op de koffie vraagt.

Ombudsman Adri Vermaat van Trouw bespreekt journalistieke dilemma’s en kijkt kritisch naar de werkwijze van de redactie.

Reageren? Stuur een e-mail aan Ombudsman@trouw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden