Taal Peter-Arno Coppen

Wanneer raakte Maria in Nicosia nu precies in extase?

Beeld Trouw

Onlangs hoorde ik weer eens het bekende levenslied ‘Mandolinen in Nicosia’ van de Zangeres zonder Naam, en ineens viel me iets op in de tekst. Het ging om de regels ‘Ze dansten en ze dronken een paar glazen / Maria raakte spoedig in extase’. U verwacht misschien dat het mij gaat om dat fantasievolle rijm, maar dat lijkt me onberispelijk. Mijn taalgevoel bleef haken achter de betekenis van het woordje ‘spoedig’.

Relatieve tijdsbepalingen zitten altijd vast aan een referentiepunt. Als je het hebt over ‘drie dagen geleden’ of ‘over vijf minuten’, dan is dat referentiepunt het tijdstip waarop je het uitspreekt. Iets dergelijks lijkt me bij ‘spoedig’ ook aan de hand.

‘Spoedig’ lijkt een synoniem van ‘snel’, maar dat klopt niet. Je kunt best zeggen ‘Gisteren ging hij na het feestje snel naar huis’ maar niet ‘Gisteren ging hij na het feestje spoedig naar huis’. Spoedig lijkt in dat opzicht meer op ‘binnenkort’. Je kunt ook niet zeggen ‘Gisteren ging hij na het feestje binnenkort naar huis’.

Toch lijkt ‘binnenkort’ me nog net iets meer aan het referentiepunt van het uitspreken gekoppeld dan ‘spoedig’. Je kunt niet zeggen ‘Vorige week ging ik binnenkort op reis’, en ook met ‘spoedig’ is dat nog gek. Maar ‘Vorige week zou ik spoedig op reis gaan’ kan naar mijn gevoel nog net, terwijl ‘Vorige week zou ik binnenkort op reis gaan’ wel erg gek klinkt.

Al deze subtiele betekenisverschillen staan niet in de woordenboeken, maar je hebt er wel een gevoel voor. Nog los van het metrum kan ik me niet voorstellen dat de Zangeres zonder Naam gezongen zou hebben ‘Maria raakte binnenkort in extase’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden