TaalTon den Boon

Wanneer mag iets een beeldenstorm heten?

Dezer dagen worden tijdens antiracismedemonstraties beelden beklad, vernield en omvergetrokken. De media hebben het over een beeldenstorm, al is dat woord blijkbaar een tikje ongemakkelijk, getuige de aanhalingstekens die er soms omheen worden gezet: een heuse beeldenstorm anno 2020, en dan nog in het Westen, wie had dat zien aankomen?

Van oorsprong verwijst Beeldenstorm (met een hoofdletter) naar een gebeurtenis uit 1566: de verwoesting door protestanten van duizenden (heiligen)beelden en religieuze kunstwerken in katholieke kerken en kloosters, waar soms meteen ook de altaren en boeken werden vernietigd. Aanleiding was het maatschappelijk ongenoegen onder het volk en als excuus werd het tweede gebod uit het Bijbelboek Exodus aangevoerd: ‘Gij zult u geen gesneden beeld maken’. Die beelden waren maar ‘plompe doode blocken ende steenen’, verontschuldigde Marnix van Sint-Aldegonde (1540-1598) de vernielzucht van de ‘beeldestormers’.

Heftige beweging

Beeldenstorm is een samenstelling met storm, dat in de basis ‘heftige beweging’ betekent en vroeger behalve voor ‘harde wind’ ook voor ‘snelle aanval’ werd gebruikt. Je treft het in die betekenis ook aan in stormlopen (oorspronkelijk: een snelle aanval uitvoeren) en bestormen.

In de loop der tijd is de toepassing van beeldenstorm steeds verder opgerekt. Ook andere vormen van verwoesting, beschadiging, bekladding en zelfs verwijdering van (religieuze) objecten, variërend van iconen (‘iconoclasme’) en Boeddhabeelden tot tempels en openbare kunstwerken, worden ‘beeldenstormen’ genoemd. Doorgaans gaat het om objecten van verering van andersdenkenden of monumenten van of voor (historische) figuren die – door voortschrijdend inzicht – uit de gratie zijn geraakt. Dat onderscheidt de beeldenstorm van het vernielen van bijvoorbeeld straatmeubilair. Want dat heet gewoon vandalisme.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden