Taal Peter-Arno Coppen

Wanneer ben je opgetreden en wanneer heb je opgetreden?

Een lezer verbaast zich erover dat de auteur A.L. Snijders op de radio zei: ‘Ik ben opgetreden in Groningen’. Is dat wel gangbaar? Moet dat niet zijn ‘Ik heb opgetreden in Groningen’?

Volgens het meest ­recente Groot woordenboek van Van Dale wordt ‘optreden’ in alle betekenissen met ‘zijn’ vervoegd (bijvoorbeeld in ‘Er is een fout opgetreden’). Er is slechts één betekenis waarbij het woordenboek aantekent dat het woord zowel met ‘zijn’ én ‘hebben’ vervoegd kan worden: dat is de betekenis van het spelen van een voorstelling. Volgens de taaladviesdienst van Onze Taal is de vervoeging met ‘hebben’ in die betekenis zelfs het beste, hoewel de vervoeging met ‘zijn’ niet afgekeurd wordt.

Op grond van de oorsprong zou je ‘zijn’ verwachten. Alle samenstellingen met ‘treden’ worden met ‘zijn’ vervoegd: een burgemeester is aangetreden, een monnik is ingetreden, iemand is naar voren getreden. De vervoeging met ‘hebben’ in de genoemde betekenis moet dus ooit als nieuwlichterij (om niet te zeggen ‘taalfout’) begonnen zijn.

Er is wel een verklaring. Bij ‘optreden’ in de zin van ‘een voorstelling geven’ heb je minder de indruk dat het om een ­beweging of ontwikkeling gaat (zoals in naar voren treden, aantreden en ­intreden), maar om het uitvoeren van een handeling. Daarbij past ‘hebben’ voor ons taalgevoel beter. Daarom zal ‘hebben’ ook minder fout voelen bij het optreden door de politie ( ‘De politie is/heeft hard opgetreden’). Of ‘hebben’ bij die betekenis gangbaarder is, betwijfel ik. Het is moeilijk te tellen, maar het wordt in elk geval vóór 1980 in kranten niet aangetroffen.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden