TaalPeter-Arno Coppen

Waarom we op rij zeggen in plaats van op een rij

Laatst kreeg ik weer eens een mail van een lezer die de formulering ‘de derde keer op rij’ (dus zonder ‘een’) was tegengekomen. Niet echt heel storend, vond hij, maar hij signaleerde het vooral in het oosten van het land, en voornamelijk in sportverslagen. Het zou zomaar gangbaar kunnen worden, was zijn inschatting.

Een dergelijk signalement hoor ik wel vaker, en niet zelden in de vorm van een taalergernis. Waarom zeggen mensen niet gewoon ‘op een rij’? Waarom moet dat ‘een’ zo nodig weg? Het is dat het in het Engels altijd ‘in a row’ is, ander zou het vast en zeker weer een voorbeeld van een invloed uit het Engels zijn.

Volgens de naslagwerken zou ‘op rij’ ergens in de jaren zeventig ontstaan zijn. Vanaf 1999 is het ook geboekstaafd in het woordenboek en geldt het als ‘algemeen geaccepteerd’. Je zult vandaag de dag geen serieuze taaladviseur meer vinden die er iets op tegen heeft.

Veelvuldig vanaf de jaren zeventig

De vroegste vindplaats voor ‘op rij’ is wel iets eerder. Al in 1923 staat in een sportverslag in De Maasbode: ‘‘Excelsior kwam zoodoende voor een jaar in het bezit van den Keizer Karel-beker, welke drie keer op rij of vijfmaal door dezelfde club moet gewonnen worden om definitief eigendom te worden.” Na die tijd komt het sporadisch voor in kranten (iets vaker in de jaren vijftig), maar inderdaad pas vanaf de jaren zeventig veelvuldig, en vaak in de context van sport, vermoedelijk omdat je sportprestaties vaker zo wilt aanduiden.

Taalkundig is het weglaten van het lidwoord in vaste uitdrukkingen een normaal verschijnsel. Je ziet het ook bij ‘in (de) plaats van’ en ‘van (het) begin af aan’. Daar is het belangrijk om de woorden te handhaven waarmee de uitdrukking herkenbaar is: de voorzetsels, de zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden en eventuele werkwoorden. Maar zo’n lidwoord draagt niet daar niet veel aan bij. Dat kan dan wel weg.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden