null Beeld

TaalTon den Boon

Waarom we ‘graffiti’ op zoveel verschillende manieren uitspreken

Ton den Boon

Een lezer signaleert een verandering in de uitspraak van graffiti: ‘Vroeger sprak je dat woord uit met een a als in graf en het accent op de tweede lettergreep’, vat ik zijn woorden samen, ‘maar de a klinkt nu als de e van lef en doorgaans ligt het accent nu op de eerste lettergreep. Wat is juist?’

Wie graffiti met een a-klank en het accent op ‘fi’ uitspreekt, bootst de Italiaanse uitspraak van graffiti na. In die taal is graffiti het meervoud van graffito, een archeologische term voor lijntekeningen en inscripties uit de oudheid.

Het Griekse woord voor schrijven

Zulke inscripties werden gemaakt door een donkere achtergrond met witte mortel te bedekken waar vervolgens lijnen of letters in werden gekrast. Graffito gaat via het Italiaanse werkwoord graffiare (krassen) en het Latijnse woord graphium (schrijfstift) terug op het Griekse woord voor schrijven: graphein.

In deze archeologische betekenis ontleende het Nederlands graffito (en graffiti) rond 1900 aan het Italiaans. Rond 1960 namen we graffiti opnieuw over, maar nu uit het Engels. In die taal was het Italiaanse leenwoord graffiti na 1877 courant geworden ter aanduiding van hedendaagse opschriften en tekeningen op muren.

Typisch Nederlands

In het Engels wordt graffiti weliswaar vaak uitgesproken met een e-klank, maar met de klemtoon op de tweede lettergreep. De uitspraak waarbij de eerste lettergreep beklemtoond wordt, is typisch Nederlands.

Wie moderne ‘straatversieringen’ bedoelt, kan in onze taal graffiti op velerlei manieren uitspreken. Met een a-klank en het accent op de tweede lettergreep of met een e-klank en het accent op de eerste lettergreep. Zelfs de Engelse uitspraak wordt gebruikt.

Ook in een ander opzicht is graffiti uitzonderlijk: hoewel graffiti eigenlijk een meervoud is, lees je namelijk ook weleens over ‘een graffiti’ die op een muur gezet is. Ook dat gebruik van graffiti is breed geaccepteerd.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden