TaalPeter-Arno Coppen

Waarom ‘waarom’ meestal net zo goed is als ‘waardoor’

Er zijn mensen die denken dat alles wat ze niet bevalt in de taal uit het Engels komt. Vorige week las ik in een van de landelijke kranten een ingezonden brief die ik in tientallen varianten ken, maar nu met een aparte draai. Een lezer stelde de volgende ‘verarming vanuit het Engels’ aan de kaak: ‘waardoor’ is ‘waarom’ geworden. “Dat leidt tot waanzinnige beweringen als: we weten niet waarom de dam is ­gebroken”, merkte hij wanhopig op, en ook nog: “Dit is van invloed op het denken”.

Dat dit uit het Engels zou komen, had ik nog nooit gehoord, maar er is dan ook geen enkele aanwijzing voor. Sterker nog: het hele verhaal dat ‘waardoor’ vervangen zou zijn door ‘waarom’ klopt niet. Ik heb voor de grap eens een telling uitgevoerd op alle gedigitaliseerd kranten van de vorige eeuw. 

Wat je daarin ziet, is dat ‘waardoor’ gemiddeld iets meer voorkomt dan ‘waarom’ (55 tegenover 45 procent). In de eerste helft van de eeuw wint ‘waardoor’ terrein (van 56 naar 62 procent in de jaren dertig), maar dan gaat het geleidelijk aan weer terug naar 45 procent. Beide woorden houden elkaar zo’n beetje in evenwicht.

Waarom lijkt een overkoepelende oorzakelijke betekenis te hebben

Zou er iemand met een beetje gezond verstand bestaan, die echt denkt dat de vraag ‘Waarom is de dam gebroken?’ vraagt naar een reden? Ik kan me dat niet voorstellen. Het lijkt er meer op dat – net als bij ‘omdat’ en ‘doordat’ – het woord ‘waarom’ een soort overkoepelende oorzakelijke betekenis heeft (waaronder zowel reden, motief als strikte oorzaak vallen) en dat ‘waardoor’ reden en motief uitsluit.

Als je ‘waarom’ alleen voor reden en motief zou reserveren, mis je een woord met overkoepelende betekenis.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden