Tussen kunst en quarantaine

Waarom #tussenkunstenquarantaine zo'n hit is

Carolien Waldhauer, 'De kantwerkster', Johannes Vermeer, 1670Beeld Instagram

Kunstwerken imiteren: het is een gigantische hit op Instagram en verslavend om naar te kijken. Een wasrekje doet dienst als harp, een tablet als kantwerkje. Zoek de verschillen.

Kies een kunstwerk, zoek drie attributen uit eigen huis en maak je eigen replica. Zo simpel is het idee achter #tussenkunstenquarantaine, bedacht door de 31-jarige Anneloes Officier aan het begin van de coronacrisis. Het succes is enorm: er zijn vanuit de hele wereld meer dan vijftigduizend replica’s op Instagram gepost. Ter vergelijking: in het Rijksmuseum zijn achtduizend kunstwerken te zien. Waarom is dit zo’n aantrekkelijk concept, om te doen en om te bekijken? 

1. Vergelijken is verslavend

Alle vijftigduizend inzendingen zijn zoek-de-tien-verschillenpuzzels; heerlijk om te vergelijken, net als voor-en-na-foto’s en synchroonzwemmers. Verschillen opsporen geeft voldoening (of, in een enkel geval, frustratie) én het zorgt er als bonus voor dat je nauwkeuriger en langer kijkt naar de voorstelling, in dit geval de kunstwerken.

Dit bericht bekijken op Instagram

Een foto die is geplaatst door null (@marciafeldmann) op

2. Verschillen zijn leuk

Het is de bedoeling een replica te maken, maar dat betekent niet dat er geen verschillen mogen zijn. Creatieve oplossingen voor ingewikkelde en onbereikbare details zijn vermakelijk: een wasrekje op de plek van een harp, de inzet van huis- en knuffeldieren op de plek van schapen en andere buitendieren, en natuurlijk de eindeloze toepassingen van wc-papier. 

De verschillen zeggen meteen iets over de kleine ongemakken van het verplicht binnenzitten: schoonmaakspullen en wc-papier in overvloed, maar grote groepen mensen krijg je alleen bij elkaar te zien op een scherm. Hilarisch is dan ook ‘het Laatste Avondmaal’ waarbij een vrouw in haar eentje aan tafel zit en proost met haar collega’s op haar schermpje. Aanpassingen in geslacht en huidskleur leggen en passant de vinger op de zere plek van bepaalde oververtegenwoordiging in de kunstgeschiedenis.

3. Iedereen heeft een evenbeeld in de kunst

Het is verbazingwekkend hoeveel mensen hun evenbeeld hebben gevonden, of er op z’n minst heel dichtbij weten te komen – en daarbij zijn geslacht en huidskleur minder belangrijk dan je zou denken; ook compositie, houding en gezichtsuitdrukking spelen mee. Dat is ook meteen een pluim voor de kunstenaars uit voorbije tijden: hoe ver terug in de tijd ze ook hun schilderijen maakten, de moderne mens kan zich er nog steeds aan spiegelen.

Dit bericht bekijken op Instagram

Een foto die is geplaatst door null (@museunacional) op

4. Ook moderne, abstracte kunst is niet altijd eenvoudig na te maken.

Oude, figuratieve kunst is in de meerderheid bij de replica’s. Logisch, want er zitten in onze collectieve canon nu eenmaal veel meer oude kunstwerken dan hedendaagse. En een realistische afbeelding nadoen lijkt een grotere ­uitdaging dan een compositie in rood en blauw. Toch zijn de surrealisten, met name Magritte, wel erg populair, en zijn er prachtige inzendingen met ­bijvoorbeeld Picasso’s ‘Guernica’ en zelfs, na een greep in de kledingkast, een abstract schilderij van Marc Rothko.

Dit bericht bekijken op Instagram

Een foto die is geplaatst door null (@laurabelconde) op

5. Even geen corona-ellende

Heel aangenaam aan de uitdaging is dat het even niet gaat over beangstigend, negatief nieuws van de buitenwereld, zelfs niet over lege straten of over tentoonstellingen of musea die we niet kunnen zien vanwege corona. Geen wonder dat grote musea als het Musée d’Orsay, het Getty en het Rijksmuseum het project enthousiast delen. Het neemt ons mee naar de creativiteit van vroegere kunstenaars én naar die van mensen over de hele wereld die net als wij even thuis moeten zitten. En straks, als de musea weer open zijn, de kunstwerken uit de replica’s in werkelijkheid even extra nauwkeurig gaan bekijken.

Gijsbregt Brouwer, 'De Pannenkoekenbakkerij' van Pieter Aertsen, 1560

‘De pannenkoeken zijn allemaal opgegaan’

Gijsbregt Brouwer (op de foto helemaal links), food trendwatcher en medeoprichter van culinaire website debuik.nl, met het ­schilderij ‘De Pannenkoekenbakkerij’ van Pieter Aertsen:

“Mijn broer Alewijn begon de voorbereiding met het bakken van een grote stapel pannenkoeken. We zijn allebei voor ons werk met eten bezig, en thuis gaat dat verder, ook vóór corona. Hij koos ook het schilderij uit: het hangt hier in Rotterdam in het Boijmans, een museum waar we allemaal graag komen.

Tijdens het bakken organiseerde ik met m’n neefjes de setting. De oudste verzamelde de attributen, zoals het blauwe bord en de koekepan, de jongste lette op de details: dat het tafeltje precies zo stond als op het schilderij.

Wat kleding betreft hebben we vooral op de kleuren gelet, mijn broer heeft bijvoorbeeld gewoon een wit T-shirt op z’n hoofd. De buren hebben de foto gemaakt en achteraf heb ik de kleuren iets minder eenentwintigste-eeuws gemaakt.

En de pannenkoeken? Het waren er erg veel, maar gelukkig zit m’n oudste neef in de groei, dus ze zijn allemaal opgegaan.”

Astrid Hulsmann, 'Ophelia', John Everett Millais, 1851

‘Met een jurk aan drijven in bad is lastig’

Astrid Hulsmann, kunsthistoricus, werkt bij Kunstmuseum Den Haag, met het schilderij Ophelia van John Everett Millais:

“Het model voor het schilderij van Millais, Elizabeth Siddal, poseerde ook in een bad. Siddal wilde Millais niet storen bij zijn werk, dus ze verzweeg dat het water ijskoud was geworden. Er wordt gezegd dat ze haar slechte gezondheid hieraan heeft te danken. Na slechts tien minuten proberen te drijven in een warm bad, heb ik nu veel meer bewondering voor haar prestatie.” 

Dat schreef Hulsmann bij haar post op Instagram, aan de telefoon vertelt ze verder: “Ik ben afgestudeerd op de kunst van Millais en zijn vrienden, de pre-Raphaë­lieten. Dus ik kende het verhaal van het bad: een leuke historische verwijzing. We hebben de foto gemaakt bij mijn vriend thuis, hij heeft een bad én is artdirector, hij gaf aan-wijzingen.

Het lastigste was te blijven drijven met een jurk aan. De charme van het pro-ject is dat je het huiselijke nog steeds ziet, het hoeft niet perfect. De shampoo en zeep hebben we dus expres laten staan.”

Carolien Waldhauer, 'De kantwerkster', Johannes Vermeer, 1670

‘Mijn dochter van tien vond dat kapsel maar stom’

Carolien Waldhauer, kunstvakdocent en kunstenaar, met het schilderij De Kantwerkster van Johannes Vermeer:

“Ik ontdekte Tussenkunstenquarantaine op zoek naar opdrachten die mijn leerlingen zelf thuis konden maken. Deze inzending is de test die ik zelf deed: wat zijn de pro-blemen waar de leerlingen tegenaan kunnen lopen? 

De keus voor dit schilderij is praktisch: mijn dochtertje van 10 moest het kunnen verbeelden zonder te veel poespas. Ze heeft in plaats van een kantwerkje een tablet in haar hand, de stand van de vingers is bijna het-zelfde. Zelf vond ze het kapsel dat ze kreeg maar stom, met die staarten, maar omdat ze naar beneden kijkt, is ze ook niet zo herkenbaar. 

Ik merkte dat mijn leerlingen, jongeren van 13, 14 jaar, die herkenbaarheid vervelend vonden, ze wilden het eindresultaat ook niet online zetten. Sommigen maakten iets eenvoudigs, ze kozen bijvoorbeeld een schilderij van een hond met een strikje om, anderen gingen veel verder. Het leuke is dat het je dwingt op een andere manier naar je huis te kijken. En je bent even weg van die alomtegenwoordige computerschermen.”

Lees ook:

Voor alle uit-het-raam-staarders: dit zijn uitzichten om in te lijsten

Wie binnen zit, moet het doen met de blik op het leven buiten. Het raam, met of zonder uitzicht, heeft kunstenaars door de eeuwen heen geïnspireerd.

Waarom niet: je eigen huis als inspiratiebron

Sommige woonkamers lijken inmiddels veel op die van Jan Steen, voor anderen is het verplichte thuiszitten juist aanleiding om eens drastisch op te ruimen. Ook in de beeldende kunst is de eigen kamer niet altijd een vredige thuishaven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden