Muziekindustrie

Waarom Taylor Swift haar liedjes terug wil en Bob Dylan ze verkoopt

Taylor Swift in 2019.  Beeld REUTERS
Taylor Swift in 2019.Beeld REUTERS

Van Taylor Swift en Prince, tot Martin Garrix en Golden Earring: veel popsterren zijn de strijd aangegaan met de muziekindustrie. Waarom? Een minicollege muziekrechten voor dummies.

Het klinkt als een oefening in zinloosheid: je oude muziek noot voor noot en met dezelfde band opnieuw opnemen. Toch is dat precies wat Taylor Swift aan het doen is. Deze maand verscheen alvast de nieuwe versie van haar album Fearless uit 2008.

Fearless (Taylor’s Version), zo heet de nieuwe variant. In die titel schuilt ook direct haar motivatie. Swift wil eigenaar zijn van haar eigen werk en het lukt maar niet om de rechten op de originele zes albums te bemachtigen. Sterker nog: haar voormalige platenlabel verkocht de rechten door aan muziekondernemer Scooter Braun, een man die Swift háát.

Haar verhaal doet denken aan de keer dat Prince uit protest tegen zijn label ‘Slaaf’ op z’n wang schreef. Ook hij wilde over zijn albums beschikken. Of neem Bob Dylan, die zijn manager ooit aanklaagde omdat die te veel van zijn auteursrechten zou bezitten – dezelfde rechten die Dylan recent verkocht voor naar verluidt 250 miljoen euro.

Van Taylor Swift tot Golden Earring

Het is ook altijd hetzelfde liedje: een jong talent tekent vol goede moed een contract, groeit uit tot een ster en realiseert zich dan dat al die liedjes en opnames (en het gros van de verdiensten) in handen van het bedrijf zijn. Het gebeurde Swift en vele anderen in de VS, maar ook Golden Earring en dj Martin Garrix in Nederland.

“Platencontracten zien er wereldwijd voor 80 à 90 procent hetzelfde uit”, vertelt Margriet Koedooder, een van Nederlands vooraanstaande muziekadvocaten. “Binnen een standaard contract staan artiesten veel rechten af aan hun platenmaatschappij, waaronder het eigendom van hun opnames – de zogeheten ‘masterrechten’.”

Meestal verplicht zo’n eerste contract de artiest tot vijf à zeven albums. Soms mogen succesvolle artiesten hun masterrechten overnemen als ze langer bij hetzelfde label blijven. “Daarvoor moeten de partijen wel op goede voet met elkaar staan. Bij Swift lukte dat niet, net als het bij Prince eerder niet lukte.”

Het voordeel van Swift

Gelukkig voor Swift is het opnieuw uitbrengen van een album een stuk goedkoper en – dankzij streamingdiensten als Spotify – een stuk makkelijker dan vroeger. Wel moet ze met een paar dingen rekening houden.

Zo mogen de nieuwe versies volgens haar contract waarschijnlijk pas tien jaar na de oude verschijnen. Dat betekent dat drie van de zes platen nog even op zich laten wachten. Ook moeten de nummers andere titels krijgen, zodat de opbrengsten niet per ongeluk naar de eigenaar van de oude versie gaan (mede daarom staat achter ieder liedje ‘Taylor’s Version’).

Maar haar grootste voordeel is dat ze controle heeft over de uitgeefrechten van haar oude songs. En hier dreigt het ingewikkeld te worden. Want hoewel je vaak hoort over popsterren en grote bedragen, weten weinig mensen hoe muziekrecht werkt. Gelukkig is de basis simpeler dan je zou denken.

Liedjes en opnames

Ooit leek de muziekindustrie sprekend op de boekenindustrie. Je had mensen die liedjes schreven (tekstdichters en componisten van melodieën) en uitgevers die hun bladmuziek verspreidden.

Later, toen de grammofoonplaat van sciencefiction-droom in realiteit veranderde, kwamen er mensen bij die liedjes opnamen (zangers en muzikanten), en platenmaatschappijen die hun albums verspreidden. Soms zijn schrijver en muzikant dezelfde persoon – dat is letterlijk de betekenis van singer-songwriter. Maar qua rechten is het handig de twee uit elkaar te houden.

Fearless (Taylor's version) Beeld
Fearless (Taylor's version)

Net zoals internet de cd-verkoop deed instorten, was de opkomst van albums desastreus voor bladmuziek. Maar uitgevers bleven handig voor het promoten van liedjes. En voor het verstrekken van licenties. Iedere keer dat een nummer wordt uitgevoerd (bijvoorbeeld live, op de radio of in een film) of gekopieerd (zoals op cd’s of vinyl) verdienen schrijvers en hun uitgevers geld vanwege het auteursrecht.

Ook muzikanten en hun platenlabels verdienen wanneer je liedjes hoort. Zij hebben geen auteursrecht op tekst of compositie, maar wel een ‘naburig recht’ op de opname. Hier valt ook het masterrecht onder dat advocaat Koedooder eerder noemde.

Het gaat altijd om de rechten

Met dat minicollege in het achterhoofd, wordt de machtspositie van Taylor Swift in één klap duidelijk. Omdat zij de uitgeefrechten van haar liedjes beheert, kan ze besluiten alleen toestemming te geven voor het gebruik van de nieuwe versies in films, games en andere media.

Ook oudere zaken worden er begrijpelijker door. Zoals waarom Paul McCartney nooit meer met Michael Jackson wilde praten toen die in de jaren tachtig de uitgeefrechten van The Beatles onder McCartneys neus vandaan kocht.

En natuurlijk waarom Universal Music Publishing 250 miljoen euro over had voor de auteursrechten van Bob Dylan. Die uitgever vangt vanaf nu tot 70 jaar na Dylans overlijden het volle auteursrecht voor iedere keer dat een van zijn honderden nummers waar dan ook voorbijkomt.

Kort na Dylan verkocht Neil Young zijn auteursrechten deels aan Hipgnosis, een beursgenoteerd investeringsfonds. En laatst volgde Paul Simon, die zijn liedjes aan Sony Music Publishing verkocht.

Waarom de singer-songwriters dat zelf willen? “Ze zijn al op leeftijd”, zegt Koedooder. “Sommigen hebben er oren naar omdat ze zelf nog willen cashen, anderen willen op voorhand hun erfgenamen ontlasten van het beheren van die rechten.” Vaak krijgen families namelijk ruzie over wat er postuum met iemands muziek moet gebeuren. De erfgenamen van Prince zijn al vijf jaar aan het kibbelen, en ook die van de Nederlandse tekstdichter Lennaert Nijgh hadden moeite het eens te worden.

Auteursrecht is misschien wel het machtigste middel van de muziekindustrie. Maar het is ook een hele hoop gedoe.

Lees ook:

De liedjesschrijver heeft het nakijken in streamingland

Het zijn sombere tijden voor artiesten - tenzij ze een hit hebben. Zo blies Miss Montreal met succes een oud lied nieuw leven in. Dat leverde niet alleen haar wat op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden