Taal

Waarom schrijven we burgemeester en niet burgermeester?

Beeld ANP

Eerste burger, burgervader of burgermoeder - het zijn de bekendste synoniemen van ons woord burgemeester. In al deze namen voor het burgerlijk hoofd van de gemeente figureert het woord burger. Dat verklaart waarom burgemeester soms abusievelijk wordt gespeld als burgermeester.

Zelfs in de krant, al is het geen veelgemaakte spelfout. In de landelijke dagbladen wordt de naam van de nu nog bij Koninklijk Besluit benoemde eerste burger circa één op de honderd keer met een overbodige r geschreven.

Dat wij burgemeester zonder r spellen kan worden verklaard vanuit de etymologie. De oudste bron met dit woord, uit 1254, heeft het over een borghmeester, een samenstelling van borgh (versterkte plaats: burcht of stad) en meester in de betekenis bestuurder. Een latere bron, uit 1286, heeft het echter over een borgermeyster, een samenstelling van borger (stadsbewoner, burger) en meester in de betekenis leider. Etymologiserend zou je burgermeester ('der burgeren meester' oftewel de leider van de burgers) de populistische spelvariant van burgemeester (stadsbestuurder) kunnen noemen. 

In sommige andere Germaans talen is de variant met r gangbaar gebleven: borgermester in het Noors en Bürgermeister in het Duits. Bij de inburgering van burgemeester kan het Frans een rol hebben gespeeld, dat in 1309 bourguemaître aan het Nederlands ontleende. In de Nederlanden was het Frans geruime tijd de voertaal van de bestuurlijke elite. Het is denkbaar dat bourguemaître (zonder r voor maître) er uiteindelijk voor gezorgd heeft dat burgemeester de dominante variant in onze taal is geworden. 

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden