TaalPeter-Arno Coppen

Waarom je wel kunt zeggen: ‘Krijg de vinkentering!’ en niet: ‘Graag de vinkentering krijgen’

Het mooie van taalbeschouwing is dat je er steeds mee kunt doorgaan. Gisteren begon ik over de zin ‘Graag aandachtig lezen’, en al beschouwend kwam ik erachter dat ‘aandachtig lezen’ qua vorm en betekenis sterker bij elkaar hoort, en dat je dat kunt aantonen door met de volgorde te experimenteren en over de betekenis na te denken. Ook ontdekte ik dat ‘graag’ een modale betekenis had vanuit het perspectief van de aanspoorder, terwijl ‘aandachtig’ het perspectief van de aangespoorde kiest. Maar je kunt nog veel meer uitzoeken.

Waarom staat ‘graag’ altijd vooraan of achteraan? Het is verleidelijk om te zeggen dat ‘graag’ een soort afkorting is van ‘ik heb graag’ (zodat je de betekenis krijgt ‘Ik heb graag dat u aandachtig leest’), maar dan zou ‘aandachtig lezen’ ook afgeleid moeten zijn van ‘dat u aandachtig leest’ en dat wordt wel ingewikkeld. Ook is dat afkortingsidee moeilijk te rijmen met de volgorde ‘Aandachtig lezen graag’. Je kunt er moeilijk iets van maken als ‘Dat u dit aandachtig leest heb ik graag’, want dat klinkt een stuk geforceerder dan het origineel.

De uiting kan ook best zonder ‘graag’. ‘Aandachtig lezen!’ klinkt wat barser, maar je kunt het ook als een aansporing opvatten. Dat woordje ‘graag’ maakt het allemaal net iets beleefder. Je kunt van een verwensing als ‘Krijg de vinkentering!’ niet maken ‘Graag de vinkentering krijgen’.

In feite zegt ‘graag’ alleen hoe je de rest van de uiting in de dialoog moet opvatten (in de internationale taalkunde heet dat een discourse marker). ‘Graag’ heeft bereik over de hele rest. Vandaar dat het vooraan of achteraan staat.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden