null Beeld
Beeld

Tv-columnMaaike Bos

Waarom ik niet over Marco Borsato wil schrijven

Maaike Bos

Wij thuis zijn hopeloos verloren in de Netflixserie Outlander (2014). Een Brits militair verpleegster uit 1945 wordt teruggeworpen in de tijd, naar 1743. Te midden van Schotse rebellie tegen de Britse kroon speelt zich een heerlijk liefdesverhaal af, met de nodige hobbels. Zo wordt ze beschuldigd als heks wegens haar medische kennis van kruiden en middeltjes. Ze kan zich niet tegen de roddels verweren, totdat een ander de schuld op zich neemt.

Onder onze ogen speelt zich inmiddels een modern heksenproces af. Tot donderdag dampte het giftige mengseltje van ongefundeerde beschuldigingen over betaste jonge meisjes (13 en 15 jaar) nog op sociale media en online roddelkanalen. De man in kwestie was lang stil gebleven, maar kon de roep om de insinuaties te ontkennen niet meer negeren.

Donderdag bracht zijn advocatenduo Knoops een verklaring naar buiten, en was het onderwerp opeens rijp voor de gerespecteerde media en talkshow Beau. Ze verzoeken het OM de bron van de beschuldigingen te onderzoeken, “met zo nodig strafrechtelijke gevolgen.” Geert-Jan Knoops in De Telegraaf: “In onze praktijk hebben wij nog niet eerder meegemaakt dat iemand die ’schuldig’ zou zijn, zelf om een onderzoek door het Openbaar Ministerie verzoekt.”

Framing in the making

Het is absurd en vol nieuwe dynamiek. Of: vol eeuwenoude dynamiek. Wat gebeurt hier nu eigenlijk? Punt is: er ligt geen aangifte tegen de bekende Nederlander in kwestie, er is geen bewijs, geen openlijke getuige; helemaal niets. Alleen kwamen Dennis Schouten en Jan Roos met hun online kanaal RoddelPraat twee weken geleden met het verhaal van mogelijk grensoverschrijdend gedrag.

Ze dekten zich in met een ‘juridische kanttekening’. Schouten: “We zijn ervan overtuigd dat het waar is, maar weten dat dus niet zeker.” Roos: “Wij hebben dit van meerdere betrouwbare bronnen gehoord, en wij vertellen alleen maar wat die bronnen ons verteld hebben. We zeggen er dus niet bij: dit is zo. Maar het zou heel goed zo kunnen zijn.” Dan volgen foto’s van willekeurige meisjes en van de aangevallen ster, vergezeld van de woorden ‘viezerik’ en meer. Framing in the making.

Elk gerespecteerd medium checkt informatie voor publicatie. Dáárom las je er niets over in de grote kranten en nieuwsmedia. Hun bron is een anonieme moeder die in het dagboek van haar dochter iets las over betastingen. “Dat kon zijn aan de borst, kont, of de voorkant daarvan”, lepelde Schouten op. Tja, wat is het feit nou? Citeer dan letterlijk. De moeder wil ondertussen geen aangifte doen, zeggen ze, want dan wordt het kind bekend en eeuwig gepest.

Nieuwe werkelijkheid

Iedereen denkt alles te mogen zeggen en delen. Maar we leven nog steeds in een rechtsstaat waarin we onschuldig zijn totdat het tegendeel is bewezen. Het analytische denken van feiten checken en verbanden bewijzen, krijgt alleen steeds meer concurrentie van het ‘connecting the dots’- denken van zekere antivaxers. Vermoedens die verband lijken te houden, worden door een lijn verbonden. Die getrokken lijn, driehoek, cirkel, legitimeert vervolgens het zwakke schijnsel van de losse puntjes. Misschien had de ‘betrouwbare bron’ wel eigen motieven van jaloezie, en had de moeder niet haar dochters dagboek mogen lezen. Is alles wat in een dagboek staat, vol diepste verlangens, bovendien feitelijk gebeurd?

Och, de getrokken cirkel ís al de nieuwe werkelijkheid. Nu zelfs de satirische show Even tot hier met twee miljoen kijkers erover grapte, is de heksencirkel rond. We moeten ons alleen afvragen of we echt terug willen naar de middeleeuwen.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden