Taal

Waarom gebruiken kinderen de verleden tijd voor afspraken?

null Beeld anp
Beeld anp

Onlangs kreeg ik een mail van een lezer die mij weer eens opmerkzaam maakte op het feit dat kinderen bij het maken van afspraken voor een spel vaak de verleden tijd gebruiken: ‘Ik was de kapitein’, zeggen ze bijvoorbeeld. Maar dan hebben ze het over iets in de toekomst. Hoe kan dat?

Peter-Arno Coppen

Ik denk dat het zo zit. De verleden tijd verwijst altijd naar het verleden. Als je zegt ‘Ik ging zaterdag naar een concert’, dan bedoel je dat je afgelopen zaterdag naar een concert bent geweest.

Echter, er is een context waarin je ook aanstaande zaterdag kunt bedoelen. Met name als er al eerder sprake is geweest van een voornemen om naar een concert te gaan, en je wil in het gesprek iemand daaraan herinneren, kun je best iets zeggen als: ‘Nee, dan kan ik niet, want ik ging zaterdag naar een concert, weet je nog?’

Dit is waarschijnlijk een soort modaal gebruik, waarbij een voornemen (een combinatie van wenselijkheid en zekerheid) in de verleden tijd wordt geplaatst. De verleden tijd drukt dus uit dat dit voornemen in het verleden bestond.

Het is waarschijnlijk dat ouders deze vorm tegen kinderen vaak gebruiken (‘Jij ging vanavond op tijd naar bed, dat hadden we afgesproken’ of ‘Jij mocht straks een koekje’). Kinderen merken vervolgens deze complexe semantiek niet op. Ze zien de herinnering aan een afspraak in het verleden over het hoofd, en associëren eenvoudig de verleden tijd als een speciale vorm van het werkwoord met een ‘afspraakbetekenis’. Later krijgen ze dan pas door dat de verleden tijd toch gewoon naar het verleden wijst en niet de gebeurtenis maar de modaliteit in het verleden plaatst.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden