TaalPeter-Arno Coppen

Waarom ergeren we ons aan opstarten?

Laatst kwam ik op Facebook weer eens de vraag tegen: ‘Wanneer en waarom veranderde starten in opstarten?’ Daarop ontspon zich vooral een hele reeks bijval, waarbij de ergernis zich snel uitbreidde naar soortgelijke werkwoorden (uitprinten in plaats van printen). Niemand gaf echt antwoord op de vraag. Er waren wel speculaties dat het iets met computers te maken had en iemand had opgezocht dat het volgens Van Dale een ‘leenvertaling’ uit het Engels zou zijn, wat meteen het brandmerk ‘anglicisme’ opleverde. Maar niemand noemde een datum of een reden.

Hoewel ik in een oude krant al een voorbeeld vind uit 1898 (‘Wij wenschen de firma geluk, en hopen dat ze spoedig opstarten’) is het woord in het Nederlands zeldzaam tot in de jaren zestig. In 1968 omschrijft het Limburgsch Dagblad het woord aldus: “Deze vakterm betekent dat men de gereedgekomen installaties langzaam, fase voor fase, controleert en op gang brengt.” Dat duidt erop dat ‘opstarten’ aanvankelijk vooral als vakterm werd gebruikt, in een heel specifieke betekenis.

Alleen op een fluitje blazen

Het hedendaagse gewraakte gebruik van ‘opstarten’ is dus niet zomaar uit het Engels overgenomen, het is eerder een uitbreiding van het gebruik van een vakterm. Computers hebben daar misschien mee te maken gehad, want dat waren aanvankelijk ook hele installaties die fase voor fase op gang moesten worden gebracht, maar de betekenis was er al voordat de computers er waren.

Er is dus geen sprake van dat ‘starten’ is vervangen door ‘opstarten’. Je zult niet zo snel zeggen dat je de radio opstart als je hem alleen aanzet, of dat de scheidsrechter de wedstrijd opstart als hij alleen op een fluitje hoeft te blazen. ‘Opstarten’ gebruik je alleen bij complexe processen, of misschien om te suggereren dat er meer bij de start komt kijken dan alleen beginnen. Daar zal de ergernis ongetwijfeld mee te maken hebben.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden