Vandaar dit boek

Waarom dementees, de taal van dementerenden, net poëzie is

Mijn boekhandelaar vroeg: ‘Paula, op welke plank moet ik dit boek eigenlijk zetten? Bij de ouderenzorg of bij de poëzie?’ Ik zei: ‘Bij de poëzie, natuurlijk!’

De gedichten in ‘Een beetje boos mag best’ zijn geschreven in het ‘Dementees’, de taal van mensen met dementie.

Dementees

Ik zie veel overeenkomsten tussen poëzie en Dementees. Jarenlang werkte ik als geestelijk verzorger in de ouderenzorg. Ik raakte gegrepen door de manier waarop dementerende ouderen praten. Die rafeltaal, die splinters, ik vond het betoverend.

Gesprekken die ik had, begon ik op te schrijven - met toestemming, uiteraard. Letterlijke zinnen. Wat een kleur, wat een schoonheid!

Taal van mensen met dementie wordt vaak weggezet als wartaal. Wil je Dementees verstaan, dan moet je heel zorgvuldig luisteren. Met open oren, open hart afstemmen op wat er gezegd wordt.

Dementees past niet in een hokje. Het is meerduidig, het kan je ontregelen, het is grappig en ook de klankrijkdom ervan, werkt voor mij als poëzie.

Daarbij, mensen met dementie moeten in hun spreken vaak omweggetjes maken, omdat woorden die ze willen gebruiken er niet meer zijn.

‘Ik ben in de verscherving!’, riep een man eens woedend uit. Hoe kun je duidelijker uitleggen wat dementie met je doet? Je valt in scherven uit elkaar.

Klein alledaags verzet

 In deze bundel nam ik teksten op van twee vrouwen en twee mannen. Uitspraken uit verschillende gesprekken heb ik samengevoegd, maar ik heb geen tittel of jota veranderd. Deze vier mensen raakten me met hun levenskunst, hun moed, maar ook met hun ondeugd, hun uitingen van ‘klein alledaags verzet’.

Mevrouw Aarnink bijvoorbeeld, die was zó klein, maar ze moet zo’n kracht hebben gehad - ze was politieagente. En mevrouw Van Dam, als de taal begon te stromen, zag je haar stralen. Met meneer Jacobs sprak ik lang alleen in gebarentaal. Tot ik eens vroeg: ‘Houdt u van muziek?’ Toen kwamen de woorden.

Van meneer Rijneveld vermoed ik dat hij opgroeide in de buurt van het Amsterdamse Frederiksplein. Hij sprak er vaak over. Dat was zijn plek. Bette Westera raakte ook door dat plein geïnspireerd. Zij ging in dialoog met de teksten in het Dementees. Ik ben heel blij dat zij aan deze bundel wilde meewerken.

De vier ‘eerste auteurs’ zijn inmiddels overleden, maar ik hoop dat ‘Een beetje boos mag best’ een steen in de vijver is die tot meer dingen leidt.

Dat deze teksten mensen die de ziekte hebben en hun naastbetrokkenen helpen om te zien wat er nog wél is. Dementie blijft een rotziekte, maar het kan verbinding scheppen als je ook de humor ziet, de gekkigheid, in plaats van alleen het verlies.

Dementees herinnert me aan andere mogelijkheden, andere mensbeelden, aan wat betekenis geeft aan het leven.

Ik wil de stem van mensen met dementie in de samenleving laten doorklinken. Vaak worden ze doodgezwegen, daar erger ik me dood aan. Praat mét dementerenden, niet alleen maar óver hen. De dominante taal in de zorg, die van ‘meten is weten’, maakt onmachtig. Dementees reikt een soort tegentaal aan.

Een beetje boos mag best. Dementees m/net poëzie, Paula Irik met gedichten van Bette Westera en illustraties van Sylvia Weve (Elikser); 96 blz. €15,-

Paula Irik (1952) is geestelijk verzorger in de ouderenzorg.

Een bekende of minder bekende persoon vertelt wekelijks waarom we een boek écht moeten lezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden