Review

Waarom de schoten, waarom?

Voor Michael Moore was het duidelijk. Voor het bloedbad op de Columbine High School in Littleton (Colorado) moest een verklaring zijn, en zo timmerde hij het gruwelijke verhaal rond de twee jeugdige schutters die op 20 april 1999 het vuur hadden geopend op hun leeftijdgenoten, dicht met een enigszins behapbaar oorzaak- en gevolgscenario. In zijn documentaire 'Bowling for Columbine' (2002) kreeg de Amerikaanse politiek ervan langs, het grootkapitaal, de wapenhandel, de supermarkten die kogels verkochten. Als een linkse rakker ging hij tekeer, met megafoon en al, en hij oogstte lof, wereldwijd. Hij werd gelouwerd op het Filmfestival van Cannes, ontving de publieksprijs op het International Documentary Filmfestival Amsterdam en werd tenslotte bekroond met een oscar voor Beste Documentaire.

Voor Gus Van Sant was het allemaal wat minder duidelijk. Ook hij dacht na over de slachtpartijen die in de periode 1997-1999 op Amerikaanse scholen werden aangericht, met 'Columbine' als tragisch dieptepunt. Ook hij liet zich dus inspireren door dit bloedbad, maar een eenvoudig antwoord op de prangende waarom-vraag biedt hij met 'Elephant' (2003) niet. In Cannes, waar 'Elephant' vorig jaar de Gouden Palm won, leidde dat al tot grote controverse. Tegenstanders, op zoek naar de schuldvraag, vonden de film amoreel; voorstanders prezen het juist dat Van Sant niet op zoek was gegaan naar één enkel antwoord. En het moet gezegd, hoe ingenieus Michael Moore's documentaire met speelfilm-invloeden ook was, Van Sants speelfilm met documentaire-invloeden, torent daar ver bovenuit.

'Elephant' beschrijft een dag op een Amerikaanse highschool en volgt tien leerlingen op hun dagelijkse tocht langs de klaslokalen, de kantine, het sportveld, de bibliotheek. Hij legt een universum bloot dat iedereen kent. Hij volgt tieners die lekker in hun vel zitten, of zich juist schamen voor hun lichaam. Hij volgt tieners die populair zijn, of juist gepest worden. Evenals Hongkong-filmmaker Wong Kar-wai bedient Van Sant zich daarbij van pure hypnose. De camera volgt ze op de rug, soms minutenlang, soms in slow-motion, wanneer ze door de lange, brede gangen dwalen, alleen met hun gedachten. Als toeschouwer dwaal je mee, als in een computergame, wetende dat de rampspoed nabij is, zelfs onafwendbaar is. Van Sant die zijn film vernoemde naar Alan  Clarke's 'Elephant' (1989), een halfuur durende, plotloze film over het sektarische geweld in Noord-Ierland, geeft tal van aanwijzingen. Een dronken vader, een afwezige moeder, een pesterij, een wapenbestelling via internet, een Hitler-documentaire op televisie. Maar hij laat de twee moordenaars, die alleen aan het slot als zodanig geïdentificeerd kunnen worden, ook piano spelen, schilderen, zoenen. Kortom, hij geeft geen recept voor het geweld, geen verklaring voor het onverklaarbare, en in die zin betuigt hij zich zo humaan, en zo veel realistischer dan Michael Moore. Het is de boeddhistische parabel van de blinden die elk een deel van een olifant bevoelen, waar Van Sant aan dacht. De een bevoelt de staart, en is ervan overtuigd dat het een slang was. De ander bevoelt een poot, en is ervan overtuigd dat het een boom was. Niemand heeft de olifant in zijn geheel kunnen bevoelen, en hem als zodanig kunnen duiden. 'The answer, my friend, is blowing in the wind'. Dat Van Sant ervoor heeft gekozen om zo'n beladen thematiek, die zo om antwoorden schreeuwt, niet te simplificeren, getuigt van moed. 'Elephant' is Van Sants tiende en schitterendste film.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden