Waarom de dominee boekverkoper werd

Jan de Vlieger: 'De kerk, en dat vind ik wel moeilijk, is een club geworden. Ze is geen onderdeel meer van het publieke domein.' Beeld arie kievit

'De Drukkerij' in Middelburg is een van de grootste boekwinkels van het land. Eigenaar is een dominee. 'Vroeger moest ik het met één boek doen, nu staan hier 50.000 titels.'

Middelburg. Het stadje is klein, maar de boekhandel is groot. En druk. Het regent ook vandaag, dat trekt altijd extra volk naar binnen. Maar toch: nog geen 50.000 inwoners en dan zo'n zaak, met 40 medewerkers en 50.000 titels, dat is zeldzaam.

Dat vond Jan de Vlieger (56) ook toen hij boekhandel 'De Drukkerij' twee jaar geleden, samen met zijn vrouw, binnenliep. "Goh, wat een mooie winkel heeft u", zeiden ze tegen de vorige eigenaar, boekenpionier Dick Anbeek. Die daarop antwoordde: "Nou, hij staat te koop, dus als jullie interesse hebben..."

De Vlieger, toen nog dominee van de Protestantse Lambertuskerk in Vught, had dat wel, interesse. "Ik kon er drie dagen niet van slapen. Toen zijn we gaan praten en gaan rekenen en hebben we de knoop doorgehakt en 'De Drukkerij' overgenomen."

En zo werd dominee De Vlieger ineens boekverkoper De Vlieger. Of zoals hij zelf zegt: "Vroeger moest ik het met één boek doen, nu staan hier 50.000 titels."

Toch is zijn overgang ook weer geen héle grote stap: hij is al jaren uitgever en al in zijn studententijd werkte hij bij Publiform in Rijswijk, een inmiddels niet meer bestaande uitgeverij.

Kennis

De Vlieger, die de winkel sinds september runt: "Ik ken het boekenvak dus vanaf de achterkant en zie nu ook de voorkant. Daar leer ik heel veel van, bijvoorbeeld hoeveel kennis je als boekverkoper moet hebben."

Sommige vrienden en kennissen zagen nog een overeenkomst tussen de kerk en 'De Drukkerij', alleen niet zo'n opbeurende: "Die zeiden dat ik het ene zinkende schip, de kerk, verruilde voor het andere, namelijk de boekenbranche."

Maar mocht die bedrijfstak kopje onder gaan, dan zal dat niet snel hier in Middelburg zijn. 'De Drukkerij' behoort tot de tien grootste boekwinkels van het land en staat bekend als één van beste en meest vooruitstrevende zaken die Nederland rijk is. Eerlijk is eerlijk, dat is te danken aan de eerder genoemde Dick Anbeek, zegt De Vlieger: "Dit wonder hier, is door hem gecreëerd. Dick ging nooit uit van de vraag maar van het aanbod. Anbeek was ook een van de eersten die in de gaten had dat je meer moet bieden dan alleen boeken."

De vraag of het ietsje meer mag zijn, hebben ze hier aan de Markt voorwaar serieus genomen. Jaarlijks worden zo'n 200 evenementen georganiseerd in de voormalige drukkerij van de Provinciale Zeeuwse Courant. "Vorige week speelde Racoon hier nog. Elke zaterdagmiddag is er een concert, er zijn boekpresentaties, we hebben een maandelijkse talkshow, publiekslezingen, interviews en er hangen foto's en schilderijen in onze permanente expositieruimte."

Leeseten

In het hart van de zaak is een brasserie. De Vlieger laat met gepaste trots de kaart zien, die inderdaad meer biedt dan een bak koffie. 'Zeeuwse mosselkroketjes met mosterd-dillesaus', bijvoorbeeld. Of 'Fjordenbrood met crème van gepofte wortel, gebakken pompoen en paddenstoelen'.

Alle plaatsen in het eetgedeelte zijn vanmiddag bezet. En blijkbaar werkt het, want veel klanten hebben naast hun bordje 'Walcherse aardappelsoep' een pakketje op tafel liggen in rood papier. Zo te zien zijn het boeken.

Door dat 'leeseten' blijven klanten lang hangen. De Vlieger: "Veel mensen beschouwen deze winkel als een verlengstuk van hun huiskamer".

De formule is grondig uitgedokterd.

Zo staat er geen muziek op, want boekenwurmen houden van rust. En als er wel muziek is - van een gezelschap dat optreedt - dan gebeurt dat bewust ver van de afdeling literatuur. Liefhebbers daarvan stellen immers nog meer prijs op stilte, zo weten ze in Middelburg.

Notitieboekjes

Er is een afdeling cd's, er ligt een indrukwekkende partij scheurkalenders en bij de sectie kantoorboekhandel zijn de notitieboekjes populair. De Vlieger ziet een trend: "Iedereen maakt tegenwoordig zijn eigen biografie. Mensen schrijven daarin bijvoorbeeld hun 'beste gedachte van de dag' op. Een wens. Of een uitspraak van hun kind."

De romans van Franca Treur doen het volgens de ex-dominee ook goed. Zij komt hier uit de buurt, dat helpt.

De Vlieger weet ook niet precies waarom zo'n grote winkel in zo'n relatief klein stadje stand kan houden: "Protestanten lezen bovenmatig veel, is bekend, en Zeeuwen hebben vaak protestantse wortels. Het kan met elkaar te maken hebben. Maar vergeet ook het toerisme niet. En sinds de Westerscheldetunnel er ligt, komen er veel Belgen deze kant op."

Ziet De Vlieger, met dertien jaar ervaring als dominee en drie maanden als boekhandelaar, nog overeenkomsten tussen zijn oude en zijn nieuwe ambt?

Boekhandel 'De Drukkerij' organiseert ook evenementen en heeft een brasserie. Beeld arie kievit

"Verhalen! Dat is de voornaamste gelijkenis. Ik preekte ook vaak over een boek. Door de veranderende wereld is de behoefte aan verhalen enorm. Dat merkte ik in de kerk en dat merk ik nu hier. We leven in een vervreemdende wereld en hebben verhalen nodig om met onbehagen en tegenslag om te gaan. We leven in 'paradise lost', zou je kunnen zeggen.

"Het evolutionair-biologische verhaal daarover is dat we 14.000 jaar geleden landbouwer zijn geworden. Daardoor maken we ons nu drukker om de dood, generatieconflicten, rijkdom en armoede. Ingewikkelde liefdesrelaties en stress zijn urgent geworden omdat we geen jagers en verzamelaars meer zijn. "

De Vlieger noemt dat 'de grootste historische fout van de mensheid'. "Het is eigenlijk het verhaal van de verboden vrucht in Genesis 3. We leven 'second best'. Dat te weten helpt."

Perspectief

Nu kun je met verhalen bij de kerk terecht, maar net zo goed bij de boekhandel. Dat lijkt een overeenkomst maar is in toenemende mate een verschil, merkt De Vlieger: "Dit is een veel publiekere plek. De kerk, en dat vind ik wel moeilijk, is een club geworden. Er zijn heel veel dingen van ons allemaal, maar de kerk niet, die is geen onderdeel meer van het publieke domein. Je kunt doen wat je wilt om dat te voorkomen, maar niets helpt."

Wat dat betreft biedt het ondernemerschap De Vlieger meer perspectief. Als je veel geld wil verdienen, moet je het niet doen, zegt hij, ook al draait 'De Drukkerij' nog zo goed. En een idealist noemt hij zichzelf evenmin. Nee, dat is allemaal niet waarvoor hij het doet. "Het is je horizon die hier opengaat. De weidse blik op de wereld. Dat begint al als je binnenkomt, waar het rek staat met buitenlandse kranten. Dat is geen idealisme, dat is noodzaak."

Lees ook

Het papieren boek, terug van nooit weggeweest. Vier mythes over veranderend leesgedrag ontkracht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden