Mooiste nederland

Waarom Bergen op Zoom - de Brabantse schone - een bezoek meer dan waard is

Bergen op Zoom. Beeld VisitBrabant

Je zou er zo voorbij zoeven. Jammer, want alleen al om het Markiezenhof - Nederlands enige middeleeuwse en dus oudste stadspaleis - verdient de Brabantse schone een visite.

Zoals het een provincieplaats betaamt, is het die doordeweekse dag verrukkelijk rustig in het historische hart van Bergen op Zoom. Stilte voor de storm. Want carnaval - ofwel vastenavend - doet het centrum spoedig op z’n grondvesten schudden, en doopt de eeuwenoude vestingstad dan vier dagen lang om tot Krabbegat.

Die naam is afgeleid van het schaaldier dat rondspartelt in de Oosterschelde, waar de West-Brabantse schone tegenaan schurkt, zou je als leek denken. Misvattinkje. Het pseudoniem blijkt afkomstig van de meekrap, een cultuurgewas waarmee handelsstad Bergen op Zoom ooit goede zaken deed als grondstof voor rode kleurpigmenten. Intussen heeft een lokale onderneming de productie van de duurzame verf weer opgepakt.

Wat dat vermag, is sinds een week te zien in het Markiezenhof. Bergens meest illustere monument annex museum heeft een japon van niemand minder dan koningin Máxima in bruikleen, oudroze gekleurd met de wortels van de plaatselijk verwerkte plant.

De robe is een van de stukken waarmee het Markiezenhof een eigen accent toevoegt aan de rondreizende tentoonstelling ‘Lage Landen’, die er tot begin juni wordt gehouden. Ze omvat 38 Hollandse landschappen van het Rijksmuseum - aangevuld met elf eigen schilderijen en een aantal objecten - waarmee de aardse identiteit van respectievelijk Nederland en West-Brabant wordt verbeeld.

Popperige provinciestad

De komst van de werken van onder anderen Israëls, Van Ruisdael en Maris had de nodige voeten in de aarde, vertelt projectleider Yolande Kortlever. Het Markiezenhof - Nederlands enige middeleeuwse en dus oudste stadspaleis - moest qua beveiliging en klimatologisch gezien worden aangepakt om de doeken te mogen ontvangen.

Dat karwei is inmiddels geklaard als ik met Kortlever daags voor de opening door de verschillende vertrekken wandel. Maar intussen wordt her en der toch nog druk geklust. Het Markiezenhof blijkt de komende paar jaar bezig met een flinke facelift, die moet leiden tot een minder stoffig, interactief museum, waarmee het mikt op meer landelijke bezoekers.

Bergen op Zoom Beeld VisitBrabant

Dat Bergen op Zoom vaak voorbij wordt gezoefd, is voorstelbaar. De popperige provinciestad ligt in de schaduw van Rotterdam, Breda plus Antwerpen, en des zomers lonken de Zeeuwse stranden. Maar niettemin: zund, oftewel jammer op z’n Brabants. Want de troef van de markiezenstad is een prachtcomplex om zijn laatgotische architectuur, binnenplaats met galerij, klassieke tuinen en stijlkamers die leren over de leefwijze van hun vroegere, adellijke bewoners.

Daarbij huist op de knusse zolder het Kermismuseum met een omvangrijke, lollige collectie miniatuurattracties en -draaimolens, die bezoekers door een druk op de knop in gang mogen zetten. De oude schaalmodellen - liefdevol onderhouden door vrijwilligers - kreeg het Markiezenhof cadeau van kermisexploitanten, die Bergen - dat ook het predicaat kermisstad draagt - ooit verkozen als winterverblijf, omdat er niet alleen de eerste maar ook laatste kermis van het seizoen werd gehouden. Een traditie die overigens nog altijd standhoudt.

Kijk in de pot

Intussen zit het met de Bergse hedendaagse gastvrijheid ook goed. Om extra publiek te lokken, is de benedenverdieping met statige Hofzaal tegenwoordig gratis toegankelijk. Aldaar bevindt zich ook het onlangs uitgebreide museumcafé - met fraai terras en dito uitzicht op de Franse tuin. Tijdens de Lage Landen-expositie hangen er foto’s die boswachter/natuurfotograaf Erik de Jonge maakte van de Brabantse Wal: de unieke langgerekte steilrand, die grofweg strekt van Bergen op Zoom tot aan de Belgische grens, en aan de westkant de scheiding markeert tussen de hogere zandgronden en lager gelegen kleipolder. 

“De wal is Nederland in een notendop”, stelt Kortlever. “Je vindt er alles wat dit land aan landschappelijk schoon te bieden heeft. Bossen, akkers, stuifduinen, polders, heide…”

Precies tegenover de ingang van het Markiezenhof begint het 112 kilometer tellende streekpad over het gevarieerde gebied met naar verluidt denderende vergezichten. De eerste is de meest stedelijke van de 23 kleine etappes, en daarom ongetwijfeld niet de fraaiste. Samen met mijn gids Marlies van Lier besnuffel ik het traject dat voert via het moderne park ‘Kijk in de pot’ naar de nieuwbakken boulevard aan de Binnenschelde. We doen er een bakkie en besluiten er vervolgens nog een stukje aan vast te plakken. Achter nieuwbouwwijk Bergse Plaat - waarop we uitkijken - gaat het Markiezaatsmeer schuil. Een wetland van formaat waar het verlichtende voorjaar en zijn gevleugelde gasten voorlopig nog op zich laten wachten.

Smalle straatjes

De grauwheid van deze februaridag doet weer verlangen naar de warme schoot van bourgondisch Bergen op Zoom. Daar voelen we ons beschut door de smalle straatjes, en bieden monumenten verstrooiing. Op de Markt monsteren we het stadhuis, Nederlands ‘oudste’ hotel De Draak (sinds de 14de eeuw), en de in een voormalige kerk gevestigde stadsschouwburg De Maagd. Eveneens een van de bijnamen van de stad, omdat ze door haar ingenieuze vestingstelsel niet in te nemen leek door respectievelijk de Spaanse en Franse troepen.

Begin maart blijkt er geen bal te beleven in De Maagd, omdat dan cultuur van een andere orde Bergen beheerst. Wie niks voelt voor een verblijf in Krabbegat heeft nog genoeg andere opties in de kleine stad met de berg aan bijnamen.

Handig om te weten

‘Lage Landen’ is de eerste in een reeks van vier tentoonstellingen rond de vier elementen, die langs vijf musea reist. In november volgend jaar komt ‘Koele Wateren’ naar het Markiezenhof. www.markiezenhof.nl/ rijksmuseum en schattenuithetrijks.nl.

Bergen op Zoom telt ruim 800 monumenten. Bij de VVV (gevestigd in het Markiezenhof) is voor € 2,50 een stadswandeling verkrijgbaar langs de bekendste.

De Brabantse Wal werd in 2013 bekroond tot mooiste wandelroute. De VVV verkoopt à € 16,90 een wandelgids. Meer info: vvvbrabantsewal.nl en wandelnet.nl.

Wie in Bergen op Zoom de grote winkelketens wil vermijden, moet in ’t Vierkantje zijn; het carré dat wordt gevormd door de Fortuinstraat, Kortemeestraat, Kremerstraat en de Grote Markt.

Het mooiste Nederland

Voor ‘Het mooiste Nederland’ probeert de redactie van Trouw de mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland uit. Lees meer in ons dossier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden