De trends van 2017

Waarom 2017 het jaar van de biografie was

Beeld Hollandse Hoogte / Erven Steye R

Schrijversbiografieën nemen een hoge vlucht. Jan Wolkers en Cissy van Marxveldt zijn af, Lucebert komt eraan.

Van biografieën lézen is Onno Blom zelf geen liefhebber, zo meldt hij in de inleiding van zijn biografie over schrijver Jan Wolkers. Wel is hij graag biograaf.

En dat zijn steeds meer literatuurkenners graag. 2017 was wederom een rijk schrijversbiografieënjaar. Moesten de Nederlandse lezers tien, twintig jaar geleden nog naar de Engelsen uitwijken om zich in een schrijversleven te kunnen verdiepen, afgelopen jaar verschenen er zeven levensverhalen van schrijvers en uitgevers, het jaar daarvoor zes, die allemaal ruim aandacht kregen in de boekenbijlagen van kranten en weekbladen. Plus extra aandacht van de literaire vakbladen zoals nu het halfjaarlijkse ‘God van Nederland’ dat een themanummer wijdt aan de vraag of er ‘grenzen zijn aan de biografie’.

Het is natuurlijk niet zo vreemd dat ook het genre van de schrijversbiografie een hoge vlucht neemt gezien de grotere interesse in waargebeurde verhalen en memoirs. Iedere lezer waant zich al een beetje biograaf bovendien - al schrijft een auteur fictie, wat een schrijver bezighoudt in zijn werk, hangt vanzelfsprekend samen met wie hij is en waar hij vandaan komt. Geen wonder dat lezers nieuwsgierig zijn naar de gereformeerde jeugd, de geheime minnaars of minnaressen, de vetes met andere schrijvers, en alle andere kwetsuren die in het leven van een schrijver een rol hebben gespeeld en die de betekenis van een roman verder helpen uitdiepen.

Een rijk jaar

Nu was 2017 met levensbeschrijvingen van Cissy van Marxveldt, A. Alberts, Johan Polak, Clare Lennart, Willem Kloos, Herman de Coninck en Jan Wolkers een rijk jaar voor de literaire biografie maar het was ook een rustig jaar. Veel boeken, weinig controverse. Onthullingen waren er wel. Zo bleek Cissy van Marxveldt niet alleen Joop ter Heuls maar ook het eigen leven wat mooier te maken dan het was. Koen Hilberdink schreef bovendien minder discreet over Johan Polaks seksleven dan sommige lezers wensten, maar veel rumoer bracht het niet. Ook Bloms onthulling dat Jan Wolkers gesprekken met vrienden en familie opnam om ze in zijn romans te kunnen gebruiken maakte niet veel los. Het zijn schandalen uit een andere tijd.

Misschien heeft dat gebrek aan reuring ook te maken met het feit dat de schrijversbiografie inmiddels door de universiteit is ingelijfd. Ging het vroeger binnen de literatuurwetenschap puur om duiding en classificatie van literaire teksten, nu wordt de biografie als een belangrijke vorm van literaire geschiedschrijving gezien. Biografen promoveren op hun onderzoek. Het afgelopen jaar verwierven naast Onno Blom ook Monica Soeting en Petra Teunissen een doctorsgraad in de letteren met hun studies over het leven van Cissy van Marxveldt en Clare Lennart.

Wetenschappelijke verplichtingen 

Dat schept wel wetenschappelijke verplichtingen. NRC berichtte in een reeks artikelen over het debat in academische kringen over het al dan niet wetenschappelijke karakter van de biografie van Wolkers. De vraag was of Blom in zijn streven om Wolkers ‘van binnenuit te beschrijven’ wel voldoende distantie had betracht.

Maar deze academische discussie werd ook wat opgeklopt. Een biografie vertelt niet de eeuwige waarheid over een kunstenaar maar een tijdsgebonden visie waar de lezer de zijne/hare, die van een volgende biograaf, tegenover kan zetten. We kijken nu uit naar Wim Hazeu’s ‘Lucebert’ en Aukje Holtrops ‘Henriëtte van Eyk’ die begin volgend jaar verschijnen.

Lees ook de boekrecensies van Trouw. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden