Waar zijn de vrouwen in het ballet?

Zangeres Wende Snijders met choreografe Annabelle Lopez Ochoa. Beeld Jean-Pierre Jans

De vrouw is de muze in het klassieke ballet, maar choreografen zijn bijna altijd mannen. Annabelle Lopez Ochoa en Wende Snijders, die samen voor Het Nationale Ballet een dansstuk creëren, over het glazen balletplafond.

High five!' Als Annabelle Lopez Ochoa en Wende Snijders het met elkaar eens zijn, tikken ze elkaars hand aan in de lucht. De wereldwijd opererende choreografe Lopez Ochoa en de singer-songwriter en actrice Wende zijn vriendinnen. Ze leerden elkaar vijftien jaar geleden kennen en nu werken ze als duo aan het dansstuk 'Last Resistance', als onderdeel van het programma 'Dutch Doubles' dat vanavond in première gaat bij Het Nationale Ballet.

Twee succesvolle vrouwen in een balletprogramma. Dat is een statement in de balletwereld, die wordt geassocieerd met vrouwen maar door mannen wordt gedomineerd. "Door ons te vragen geeft artistiek directeur Ted Brandsen een sterk signaal af," zegt Lopez Ochoa. "Dat doet hij niet roekeloos; Wende en ik hebben al veel bereikt, toch biedt hij kansen die andere balletgezelschappen laten liggen."

De Belgisch-Colombiaanse choreografe valt op omdat het haar is gelukt tot het mannenbastion door te dringen; ze maakte onlangs ook een dansstuk bij het gerenommeerde New York City Ballet. "Daar sprak ik de toonaangevende ballerina Ashley Bouder. Zij zag dat jonge vrouwelijke choreografen vanaf moment één goed moeten presteren. Als hun ballet minder goed wordt ontvangen, zijn ze er kennelijk niet klaar voor omdat ze vrouw zijn. Als een jonge mannelijke choreograaf een niet zo geweldig stuk maakt, krijgt hij een tweede kans. En een derde, tot wat hij maakt wél goed is."

Felheid

De felheid waarmee Bouder aandacht vraagt voor deze ongelijkheid in het klassieke ballet, zette Lopez Ochoa aan het denken: "Tijdens mijn carrière is het voorgekomen dat ik bij een gezelschap een goed ontvangen stuk maakte en pas na zes jaar werd teruggevraagd. Een mannelijke choreograaf leverde voor dat programma volgens de recensenten een matig werk, en kreeg na twee jaar zijn tweede opdracht."

In de nieuwe seizoenprogrammering van topgroepen als het Parijse Opera Ballet en het Engelse Royal Ballet schitteren vrouwelijke choreografen door afwezigheid. Daar vallen steeds meer mensen over. Lopez Ochoa: "Er zijn uitstekende choreografes, maar die bewegen richting moderne dans en richten hun eigen gezelschap op. Dansers kiezen hén uit om mee samen te werken. Ik werk als freelancer met dansers die niet voor mij hebben gekozen. Je moet in de klassiek balletwereld met de billen bloot, bluffen, dit en dat gaan we doen."

Bluffen belangrijk

Wende Snijders merkt in haar beroepspraktijk weinig van sekse-ongelijkheid. "Maar ik zie wel dat het belangrijk is om te bluffen, gewoon maar zien waar je uitkomt. Ik werk autonoom, produceer mijn eigen muziek, en kom niet elke keer als freelancer bij organisaties binnen die door mannen worden geleid. Natuurlijk ben ik onzeker over de liedjes die ik schrijf, maar de geestdrift om het tóch te doen overstijgt de angst te falen. Daarin ben ik misschien een atypische vrouw."

Want vrouwen bluffen doorgaans niet, constateren Lopez Ochoa en Snijders. Ze willen meteen met een goed verhaal komen. Lopez Ochoa: "Mannen nemen meer risico en als ze dan vervolgens keihard falen, zijn er toch nog trots op dat ze het hebben geprobeerd. Een vrouw wil er zeker van zijn dat het goed wordt." Iedere kunstenaar heeft angst om te falen, het is zaak om een dikke huid te krijgen. Lopez Ochoa: "Ik heb slechte recensies gehad. Ondanks dat mijn ego niet wordt gevleid, weegt de kritiek niet op tegen de fantastische repetitieweken met de dansers in de studio. Daarin moet je groeien. Als je dan maar een keer in de zes jaar bij een gezelschap een stuk kunt maken, red je het niet. Zonder vlieguren word je geen zelfverzekerde choreografe."

Snijders: "Voor vrouwen in de kunsten geldt: be twice as good. Werk twee keer zo hard voor dezelfde kansen. Dat is geen fijn mantra, maar het geeft je wel een drive. Wanneer ik Annabelle in de studio zie werken, is haar focus zo zuiver, zo in het plezier van het maken, dat vergt moed en vakmanschap. Daar gaat het in mijn muziek ook om. Om het voor je 'vrouwelijke' gevoel heel erg goed te moeten doen is ook een voordeel: je gaat ervoor."

Maar daarnaast moet er tijd worden gecreëerd voor vrouwen in artistieke vakken. Lopez Ochoa: "Choreografen komen voort uit het gezelschap, waarin ze eerst dansten. De ballerina heeft wel wat anders aan haar hoofd. Ze heeft het druk om úít die achterste rij van het corps de ballet te treden. In haar vrije tijd moet ze haar spitzen naaien en met haar voeten in het ijs. Ze is de hele tijd bezig om haar lichaam te bewaken zodat ze misschien rond haar 28ste een solistenrol kan dansen. Als ze die dan eindelijk heeft, wil ze misschien kinderen. Je hebt tijd nodig om te beginnen met choreograferen, jezelf te ontwikkelen als maker. Die tijd heeft een ballerina niet. Ze is met een ballet als 'Giselle' of 'Zwanenmeer' veel drukker dan haar mannelijke collega. Hij is de hele tweede acte van zo'n ballet vrij om films te kijken, boeken te lezen, inspiratie op te doen."

Tekst loopt door onder de afbeelding

Zangeres Wende Snijders met de balletdansers van Het Nationale Ballet. Beeld Jean-Pierre Jans

Voor Lopez Ochoa werkte het anders: "Ik wist vanaf mijn elfde dat ik wilde choreograferen. Ik danste bij Scapino Ballet en observeerde hoe Ed Wubbe zijn balletten maakte. Ik merkte het op als een lichtcue niet op tijd kwam: o, er zit vast iemand een sigaretje te rollen."

Snijders pleit voor een cultuuromslag. "Vroeger dacht men dat vrouwen een hersenkwab misten, maar uiteindelijk kregen ze ook stemrecht. Ik zie dat vrouwen tegen een plafond aanstoten. Tegenwoordig stel ik er vragen over. Zo kwam ik erachter dat vrouwelijke muzikale acts slechter worden betaald. Ik voel de verantwoordelijkheid om dat aan de kaak te stellen."

Lopez Ochoa bleek bij een gezelschap een derde minder te verdienen dan een jongere mannelijke collega, die minder stukken op zijn naam had staan. "Ik was destijds allang blij dat ik de studio in mocht, ik wilde niet zeiken over geld." Snijders: "Vrouwen kruipen liever weg in een grot dan dat ze zeggen: Ik vind dat ik dit waard ben. Vrouwen moeten lief en leuk en gezellig en verzorgend zijn. Als een vrouw voor zichzelf opkomt, is ze 'moeilijk'. Dat is een hardnekkig idee."

Oortjes gespitst

De ongelijkheid tussen mannen en vrouwen wordt de laatste tijd meer bestreden. Snijders: "Time is up, #MeToo: de oortjes zijn gespitst. Dat vraagt van zowel mannen als vrouwen pro-activiteit. Vrouwen moeten zich niet meer in een ongelijke positie laten manoeuvreren." Lopez Ochoa: "Niet door te wijzen naar de mannen, door tegen elkaar te zeggen: hé sister, wake up! Laat je niet ringeloren." Snijders: "Maar er moeten wel kansen komen om de situatie te kantelen."

Het kan geen toeval zijn dat het ballet waarin ze samenwerken gaat over confrontatie. Een confrontatie tussen Wende die zes liedjes van haar album 'Last Resistance' ten gehore brengt en 32 dansers waarvoor Lopez Ochoa een choreografie heeft gecreëerd. Lopez Ochoa: "Met het idee: 'Dit is ons territorium waar wij normaal 'De Notenkraker' dansen, wat moet jij hier nou helemaal met je band?'" Snijders: "De nummers laten zes facetten van strijdbaarheid zien, van tegenover elkaar staan tot uiteindelijk samenkomen." Lopez Ochoa: "Daar reageer ik op met dans, met als strekking: als we samen dingen doen, kunnen we bergen verzetten."

Last Resistance van Annabelle Lopez Ochoa en Wende Snijders in het programma 'Dutch Doubles' van Het Nationale Ballet. T/m 15/4 in Nationale Opera en Ballet in Amsterdam. Verdere info: www.operaballet.nl

Lees ook: Koortsachtig dansen voor een droomplek bij Het Nationale Ballet

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden