Taal Ton den Boon

Waar komt ‘Klaar is Kees’ vandaan?

Beeld Trouw

Vorige week ging de taalrubriek over de uitwisseling tussen de Nederlandse en Hongaarse woordenschat, veelal met het Duits als ‘tussentaal’. Dat leverde nogal wat digitale post op.

Zo blijkt er in het Hongaars een woord icipicite te bestaan dat als ons woord ietsiepietsie wordt uitgesproken én hetzelfde betekent. Dat kan geen toeval zijn, evenmin als de parallel tussen ons woord pietsje (kleinigheid) en het Hongaarse pici (heel klein). 

Bakfis en kemping

Mogelijk vinden beide taalvormen een gemeenschappelijke bron in het Jiddische woord pietsie (kleinigheid), dat via een Duits dialectwoord Pitzel teruggaat op het Duitse woord voor ‘beetje’: bisschen. De verwantschap tussen ietsiepietsie en icipici is dan vergelijkbaar met die tussen bakvis/camping en bakfis/kemping, die het Nederlands en het Hongaars onafhankelijk van elkaar aan het Duits en Engels hebben ontleend.

Voorts opperde een lezer dat onze uitdrukking ‘klaar is Kees’ Hongaarse connecties heeft. Vroeger was Franeker een universiteitsstad waar ook Hongaren kwamen studeren. Als ze hun bul hadden gehaald, zeiden dat ze kész waren. Als Franekers hen vroegen wat kész betekende, kregen ze als antwoord: klaar is kész.’

Klaar is de kaas

Die verklaring spreekt weliswaar tot de verbeelding, maar aannemelijker is dat klaar is Kees onder invloed van de mansnaam Kees is ontstaan als verbastering van ‘klaar is de kaas’. Dezelfde metafoor ligt aan de basis van klâr is d’ Kês in het Nederduits en und fertig ist der Käse! in het Duits. Wanders Deutsches Sprichwörter-Lexikon (1866) verklaart der Käse ist fertig als ‘die Sache ist vollendet’. Vrij vertaald: het werk is volbracht.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden