TAAL

Waar komt het woord horendol vandaan?

Beeld ANP

In 1996 werden de spelvarianten (alternatieve spellingen als müsli bij muesli en electriciteit bij elektriciteit) afgeschaft. Je zou daarom verwachten dat elk Nederlands woord nu op één manier kan worden gespeld.

Dat is niet het geval. Zo maakt de Woordenlijst een uitzondering voor hoorndol, dat ook gespeld kan worden als horendol. Van Dale vermeldt die alternatieve spelling overigens niet.

In kranten is horendol de laatste jaren gewoner dan hoorndol. Mogelijk heeft dat met de betekenis te maken. Hoorndol (of horendol) betekent stapelgek, maar wordt vaak specifiek gebruikt ter aanduiding dat iemand ­helemaal gek wordt van een bepaald geluid.

Op de hoorns

Etymologisch heeft het woord echter niets met het werkwoord horen te maken. Oorspronkelijk werd namelijk van rundvee gezegd dat het hoorndol was. Het had dan de neiging mensen of andere dieren op de hoorns te nemen. Toch heeft hoorndol (of horendol) etymologisch ook niets met ­(koeien)hoorns te maken.

Van Dale veronderstelt een verband met hoor­n­aar, horzel en hersenen: ‘de razernij van de dieren wordt veroorzaakt doordat horzels in of bij de neusgaten hun eitjes leggen en de larven zich inwendig ontwikkelen’. Kennelijk worden de ­koeien daar razend van. 

De Etymologiebank legt in het verlengde hiervan een verband met het Middelhoogduitse woord hirn­wüetic (woedend, razend), een samenstelling van hirn (hersenen) met een taalvorm waarin we ons woord woedend kunnen herkennen en die verwant is met het Oudhoogduitse woord wuot (woede, razernij). Het zal geen toeval zijn dat hoorndol vee vroeger in onze taal ook wel hoornwoedig werd ­genoemd.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden