Wat moeten we zien in...

Waar is de wonderhostie van Breda gebleven?

Sacrament van Niervaert (Anoniem) Olieverf op paneel - ca. 1535 Beeld Rene de Wit

Elke week kiest Trouw de blikvanger in een museum, die je als bezoeker niet mag missen. Vandaag: een middeleeuws stripverhaal in Stedelijk Museum Breda.

Het oogt als een stripverhaal, dit uit tien panelen bestaande altaarstuk dat van linksboven naar rechtsonder kan worden gelezen. Het ‘Sacramentsretabel’ van Niervaert is hét pronkstuk in de nieuwe vaste presentatie van Stedelijk Museum Breda. De panelen werden aanvankelijk los tentoongesteld, maar hangen nu weer bij elkaar in één lijst. Enige inbeeldingskracht is er wel voor nodig om de gebeurtenissen te kunnen volgen, want er ontbreken een paar panelen. Ze gingen waarschijnlijk verloren bij de Beeldenstorm. Dankzij teksten uit de zestiende eeuw, die bewaard zijn gebleven in het Stadsarchief Breda, kan toch het complete verhaal worden verteld. 

Maar jammer blijft het dat uitgerekend het eerste paneel ontbreekt over de turfsteker Jan Bautoen, die rond 1300 vlak bij Niervaert (nu Klundert) een hostie vindt in het veen. Het broodschijfje begint bij aanraking spontaan te bloeden – als de wonden op het lichaam van Christus aan het kruis – en wordt daardoor onderwerp van verering.

Sint Elisabethsvloed

De wonderhostie trekt tal van pelgrims naar Niervaert. Als het dorp onbereikbaar wordt door de overstromingen tijdens de Sint Elisabethsvloed van 1421, vraagt graaf Jan IV van Nassau de bisschop van Luik toestemming om de hostie naar Breda over te brengen. Dat mag, want even later zien we dat een ­processie naar de haven van Breda trekt om het reliek daar op te halen. 

In de Grote Kerk krijgt de hostie als het Heilig Sacrament van Niervaert een eigen kapel en broederschap. Op hoogtijdagen wordt het sacrament in een monstrans tentoongesteld (het grote paneel in het midden).

Maar de gelovigen kunnen de wonderhostie ook op andere dagen zien, dankzij deze panelen die rond 1535 zijn geschilderd. Het Sacramentsretabel is samen met het ‘Drieluik met de vinding van het ware Kruis’ het enige nog bewaard gebleven altaarstuk uit de Grote Kerk van Breda.

Bij de Beeldenstorm raakt ook de wonderhostie zoek. Volgens sommige verhalen is zij verstopt en ingemetseld in een muur van de Grote Kerk. Er is zelfs een waarzegster met een wichelroede aan te pas gekomen en er zijn gaten in de kerkmuren gemaakt, maar het belangrijkste relikwie van Breda is tot op de dag van vandaag onvindbaar. Misschien heeft iemand het wel opgegeten.

‘De Collectie, 450 jaar kunst en geschiedenis’ in Stedelijk Museum Breda.

Wat moeten we zien in...

Elke week beschrijft Trouw een kunstwerk of museum dat u niet mag missen, u leest hier eerdere afleveringen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden