Movies that Matter

Vrouwelijke activisten ontdekken de macht van het weigeren

Atalya Ben-Abba weigert dienst in het Israëlische leger.

Toeval of niet, maar in opvallend veel films van Movies that Matter spelen vrouwelijke activisten de hoofdrol. Ze nemen het op tegen een véél machtiger tegenstander, maar hebben wél invloed. 

De Zweedse activiste Greta Thunberg is geen uitzondering, blijkt uit de selectie van filmfestival Movies that Matter. Verschillende documentaires tonen jonge vrouwen – van Vietnam tot aan Israël – in hun zoektocht naar rechtvaardigheid. Ze hebben diverse achtergronden en een verschillend doel voor ogen. Eén ding lijken ze gemeen te hebben: aanvankelijk voelen zij zich heel klein.

Zo krijgt de Peruaanse schaapsherderin Máxima Acuna in de documentaire ‘Máxima’ te horen dat ze een ‘mier’ is die vecht tegen een ‘olifant’. De olifant is het mijnbouwbedrijf Yanacocha dat zijn activiteiten in de provincie Cajamarca wil uitbreiden omdat in de bergen goud gevonden is. Maar om dat te kunnen delven moet het bedrijf eerst het stukje land waar Máxima met haar man en kinderen woont in handen zien te krijgen. Het bedrijf krijgt daarbij steun van de Peruaanse politie die de familie verschillende keren aanvalt, intimideert en de gewassen op het land verwoest.

De Peruaanse schaapsherderin Máxima vecht tegen een mijnbouwbedrijf dat haar land wil afpakken.

Máxima is niet van plan te wijken; gaandeweg ontstijgt haar gevecht het persoonlijke belang van het behouden van haar eigen stukje grond. De camera volgt haar als ze in het ongerepte berglandschap water uit een meer schept. “Hun hebberigheid zal het meer verwoesten.”

Verderop in de Andes zijn de gevolgen van de mijnbouw al zichtbaar, waar de groene heuvels in een woestijnlandschap zijn veranderd en kinderen in de omgeving ziek zijn geworden van het vervuilde water. Ze besluit het bedrijf aan te klagen. Een tocht langs rechtszalen – soms loopt ze wel zeven uur naar een zitting – volgt.

'Natuurlijk haten de Palestijnen ons',  concludeert Atalya.

Een heel andere tocht maakt de 19-jarige Israëlische Atalya Ben-Abba uit een middenklasse-gezin in Jeruzalem in de documentaire ‘Objector’ (gewetensbezwaarde). Ze zoekt antwoord op de vraag of ze het bevel van het Israëlische leger op moet volgen. In Israël moeten vrouwen een dienstplicht van twee jaar vervullen. Atalya voelt daar weinig voor, ze is tegen de bezetting van haar land in de Palestijnse gebieden en wil geen radertje in dat systeem worden. “Wat voor macht heb ik om dingen hier te veranderen?”, vraagt zij zich af.

Om haar ideeën te toetsen reist ze naar de Palestijnse gebieden, langs checkpoints die door haar leeftijdsgenoten bewaakt worden. Ze ziet met eigen ogen hoe een bulldozer een huis van een Palestijns gezin met de grond gelijk maakt. “Natuurlijk haten ze ons”, is haar conclusie.

Maar ze gaat ook dichter bij huis op zoek naar antwoorden. Bij haar ouders, die allebei wel in het leger hebben gezeten en liever zouden zien dat Atalya hun voorbeeld volgt omdat ze Israël anders nooit zal begrijpen. Bij haar oom die ‘geen geweld’ het wapen van de zwakken vindt. Aan haar opa legt Atalya uit dat het vooral vrouwen zijn die dienst weigeren en proberen op een ‘niet macho-manier’ voor vrijheid te strijden. “Zo dom”, is zijn reactie. Toch legt zij zich, net als de Peruaanse Máxima, niet neer bij de situatie in haar land en zegt vastbesloten. “Ik wil een andere stem zijn.’”

Voor de jonge Vietnamese popster Mai Khoi is haar stem letterlijk haar krachtigste wapen in de strijd voor de vrijheid van meningsuiting. Khoi, die in een arm gezin op het Vietnamese platteland opgroeide, brak door bij het grote publiek met een lofzang op haar land, vertelt zij in de documentaire ‘Mai Khoi & The Dissidents’.

Popzangeres Mai Khoi komt in de problemen met de Vietnamese autoriteiten.

Maar gaandeweg ontpopt ze zich als de Vietnamese Lady Gaga en spreekt zij zich in haar liedjes uit voor vrouwenrechten en de vrijheid van meningsuiting. Haar optredens worden door de Vietnamese overheid verboden en haar nieuwe album neemt ze noodgedwongen in haar slaapkamer op. “Ik ben zo klein”, verzucht ze daar, “ik ben slechts een persoon in een systeem dat zo groot is dat het kan doen wat het wil.”

De vrouwen ontdekken dat ze niet alleen staan in hun strijd

Toch komen alle drie vrouwen erachter dat ze op hun eigen manier invloed kunnen uitoefenen. “Ik heb de macht om te weigeren”, trekt Atalya halverwege Objector haar conclusie. Te weigeren dienstplicht te vervullen in het oppermachtige leger.

En ook Máxima ontdekt dat ze door haar weigering haar land op te geven, in elk geval voorlopig, een streep door de plannen van het rijke Yanacocha kan zetten. Khoi komt er tot haar verrassing achter dat haar liedjes – ondanks alle tegenwerking van de alles controlerende staat – het publiek toch wel bereiken.

De vrouwen ondervinden gaandeweg bovendien dat ze minder alleen staan dan ze dachten. Andere Andesbewoners en milieuactivisten uit de hele wereld steunen ‘mier’ Máxima en zingen haar na elke rechtszitting toe: ‘Máxima, jouw strijd is onze strijd’.

Atalya wordt eveneens moed toegezongen. Eerdere dienstweigeraars en haar broer staan aan de andere kant van de muur met prikkeldraad te trommelen en te zingen tijdens de 110 dagen dat ze in de militaire gevangenis zit opgesloten wegens haar weigering. En ook voor Khoi komt er hulp uit onverwachte hoek op een heel cruciaal moment.

Objector is te zien op zaterdag 21 maart om 14.00 uur, zondag 22 maart om 18.30 uur, maandag 23 maart om 19.00 uur en woensdag 25 maart om 17.00 uur. 

Mai Khoi & The Dissidents is te zien op zaterdag 21 maart om 19.15 uur, zondag 22 maart om 20.30 uur, maandag 23 maart om 17.00 uur en dinsdag 24 maart om 20.00 uur. 

Máxima is te zien op zaterdag 21 maart om 11.15 uur, zondag 22 maart om 13.45 uur, maandag 23 maart om 19.00 uur en dinsdag 24 maart om 13.00 uur. 

Lees al onze verhalen over Movies that Matter 2020 via trouw.nl/moviesthatmatter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden