BoekrecensieMemoir

Vreemdeling-zijn is prachtig, als niemand je ertoe dwingt

Indrukwekkende memoires over het opgroeien bij arme, onbeschofte, excentrieke, dove ouders.

Op 35-jarige leeftijd schreef Claudia Durastanti (1984) ‘De vreemdelinge’, een boek over haar eigen leven dat het maar liefst tot de shortlist bracht van de prestigieuze Premio Strega. De flaptekst spreekt over ‘een unieke combinatie van autobiografie, reisverhaal, lyrische essayistiek en fictie’, maar feitelijk overheerst het autobiografische element. Hoe komt iemand er toe om zo jong al een boek over haar eigen levensherinneringen te schrijven?

Een mogelijke verklaring is dat veel van Durastanti’s herinneringen urgent, maar ook rauw en onverwerkt aanvoelen. Veelbetekenend zijn Emily Dickinsons woorden boven het eerste deel van het boek: ‘Na grote pijn een vormelijk gevoel’. Al lezend krijg je de indruk dat de schrijfster zelf ook op zoek was naar zo’n ‘vormelijk gevoel’ om haar eigen leven vanaf een noodzakelijke afstand te kunnen beschouwen.

Zeer bepalend is de rol van haar onalledaagse ouders. In de eerste bladzijden memoreert ze meteen dat moeder en vader allebei en met evenveel overtuiging vertelden hoe hun relatie begon met de geslaagde redding van het leven van de ander. Hij stond op het punt om van een Romeinse brug in de Tiber te springen toen zij hem redde; zij werd door een stel criminelen op straat in in elkaar getrapt toen hij haar redde. Onmiddellijk staat het begrip waarheid onder spanning en wordt de blik op het verleden oncontroleerbaar vervormd.

Liever een vreemdelinge

De ouders zijn excentriek, straatarm, en onbeschoft. Bovendien zijn beiden doof. Durastanti beschrijft hoe zij hiermee omgaan. Als gelijkgestemden treden zij hun handicap ‘niet moedig en waardig tegemoet’, maar eerder ‘onbezonnen’. Gebarentaal gebruiken ze alleen onderling. Sinds haar kinderjaren gebruikte moeder haar harde, vreemde stem en een taal vol verkeerde accenten. Liever dan als dove werd ze gezien als ‘een immigrante die de taal niet goed kende, een vreemdelinge’.

Naast beschouwingen over de doofheid van haar ouders worden we overspoeld door ongelofelijke scènes uit een sociaal gemarginaliseerd en disfunctioneel gezinsleven. Zo lijdt haar moeder aan borderlinestoornis en zijn het persoonlijkheid en het gedrag van haar vader minstens zo bizar en onvoorspelbaar. Wanneer zijn dochter in de vijfde klas van de lagere school zit, ontvoert hij haar zelfs en neemt haar mee op een lange reis door half Italië.

Van haar moeder erfde Durastanti de ‘obsessies en wispelturigheid’. En ja, grilligheid, ongestructureerdheid en een buitengewoon wazige chronologie zijn zeker de hoofdbestanddelen van haar stijl. Moeders obsessie met tarotkaarten en horoscopen schemert door in de deeltitels ‘Familie’, ‘Reizen’, ‘Gezondheid’, ‘Werk & Geld’ en ‘Liefde’, die alle rechtstreeks uit een Wat- zeggen-de-sterrenrubriek lijken te komen.

Claudia Durastanti Beeld Sara Lucas Agutoli

Naast ‘Familie’ krijgt het thema ‘Reizen’ veruit de meeste aandacht. Durastanti werd geboren in Brooklyn, maar verhuisde na de scheiding van haar ouders als zesjarige naar een piepklein dorpje in de Zuid-Italiaanse regio Basilicata. New York werd de bestemming voor zomervakanties. In 2011 emigreerde ze naar London. Het interessantst in dit deel zijn de vele onorthodoxe bespiegelingen over ons tijdperk van migratie. Nooit laat Durastanti zich verleiden tot stereotiepe beelden uit de bekende Amerikaans-Italiaanse migratiesaga’s en cultureel-antropologische literatuur over Zuid-Italië. Alles wordt gefilterd door haar unieke perspectief. De migratie waarvan Durastanti zich deel voelt, is niet te benoemen: “Wat er niet op ons graf geschreven staat, is de afstand van thuis.” En terwijl haar moeder nog liever als vreemdelinge dan als dove werd gezien, krijgt haar dochter deze keuze niet: “Vreemdeling is een prachtig woord als niemand je dwingt het te zijn; de rest van de tijd is het alleen maar het synoniem van een verminking, en een pistoolschot dat we op onszelf hebben afgevuurd.”

Verwacht van ‘De vreemdelinge’ geen toegankelijk voorspelbaar bildungsverhaal, geen geromantiseerd migratie-epos. Wel een boek dat je maar moeilijk zult loslaten en waarin je al herlezend opnieuw zult blijven hangen op intrigerende zinnen, beelden en gedachten.

Oordeel: grillig en vol inspirerende beelden, gedachten, zinnen.

Claudia Durastanti
De vreemdelinge
Vert. Manon Smits
De Bezige Bij; 256 blz. € 21,99  

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden