Taal Peter-Arno Coppen

‘Vreemd dat het is’ is niet zo vreemd als het lijkt

De vorige keer had ik het over de zin ‘Vreemd dat het is!’ Dat is een zin waarvan de constructie taalkundig interessant is.

Hoe zit deze ellips in elkaar? Allereerst moet je constateren dat de bijzin, ‘dat het is’, zelf al onvolledig is. Er ontbreekt een zinsdeel. Bij nadere beschouwing is dat zinsdeel eigenlijk ‘vreemd’. In feite zegt de zin ‘Het is vreemd’ en door een soort herschikking wordt daar verbazing over uitgedrukt.

Hoe zit die herschikking in elkaar? Als je uitgaat van een hoofdzin ‘Het is vreemd’, dan moet je ‘vreemd’ voorop plaatsen (‘Vreemd is het’), en vervolgens van ‘is het’ een bijzin maken door ‘dat’ toe te voegen en de volgorde om te keren (‘dat het is’). Dat is wel wat veel herschikking voor drie woorden.

Taalkundig is er nog een mogelijkheid. Als je begint met een bijzin ‘Dat het vreemd is!’ hoef je alleen ‘vreemd’ voorop te plaatsen. Dat is een bekende herschikking, die vaker wordt toegepast in de taal.

Is dit een geval van een uitroepende bijzin?

Maar is die zin dan eigenlijk een bijzin? Hebben we hier dan te maken met een bijzin die als hoofdzin wordt gebruikt? Dat is niet zo’n gekke gedachte. Er zijn inderdaad gevallen van uitroepende bijzinnen als ‘Dat ik dat nog mag meemaken!’ Het zou dus kunnen dat de uitroep ‘Vreemd dat het is!’ gevormd is uit de uitroepende bijzin ‘Dat het vreemd is!’ door vooropplaatsing van het woord ‘vreemd’. Zo heb je ook ‘Een boeken dat hij heeft!’ of ‘Lachen dat ik deed!’

Het interessante hiervan is dat er dus ook een systeem lijkt te zitten in al die ellipsen. Onaffe zinnen zijn dus niet zomaar zinnen waarin willekeurig van alles is weggelaten. Dat u het maar weet.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden