RECENSIE TONEEL

Voortreffelijk spel in zwarte surrealistische solo van de Toneelschuur

'Kras' is zowel een geestige zedenschets als een zwart, surrealistisch stuk. Beeld Sanne Peper

Kras
Toneelschuur Producties
★★★★☆

Er zijn gekke dingen aan de hand in 'Kras', de toneelklassieker van Judith Herzberg uit 1988. Op het eerste gezicht lijken alle gebeurtenissen realistisch. Maar hoe dieper je in het stuk afdaalt, hoe sterker je de mysterieuze poëtische kracht van de woorden ervaart en hoe meer vragen er bij je opborrelen.

Want wat komt de inbreker toch elke nacht doen in het grachtenhuis van de bijna zeventigjarige Ina? De onzichtbare insluiper neemt niets mee, maar breekt keer op keer het familieservies in gruzelementen. Is het een hersenspinsel van de allenige moeder om aandacht van haar uithuizige kinderen en hun aanhang te krijgen? Die komen inderdaad poolshoogte nemen in de ravage, maar hebben alleen oog voor hun eigen kleinzielige beslommeringen en getroebleerde verhoudingen.

Herzbergs tekst manifesteert zich als komisch familiedrama annex geestige zedenschets, maar is in wezen een zwarte surrealistische solo voor moeder Ina (Marlies Heuer). In zijn afscheidsvoorstelling bij de Toneelschuur plaatst regisseur Paul Knieriem moeder dan ook terecht in het middelpunt van het toneel. Haar kinderen kiezen ervoor om op afstand te blijven: achter een lange tafel als in Da Vinci's laatste avondmaal. Met als enige houvast de theepot in haar hand, kan Ina slechts in half verwarde, licht-dementerende toestand een béétje samenhang creëren in dit vet uitgespeelde zooitje. Dan komen er barstjes in de façade van burgermansfatsoen en staan haar kinderen als in een therapeutische familieopstelling om haar heen.

Grimmige koortsdromen

Maar Ina leeft allang in haar eigen wereld. In haar alleen-zijn kan ze zich alleen nog maar écht richten tot de onzichtbare inbreker. Knieriem maakt er grimmige koortsdromen van, waarin er in filmanimaties serviezen door de lucht zweven en stripfiguurtjes op hun tenen op Ina af stiefelen, terwijl ze in zichzelf verzonken haar heupen laat wiegen.

Marlies Heuer speelt haar personage voortreffelijk: alert maar afwezig, kinderlijk zuchtig naar contact maar wezenloos. Catharina Scholtens monochroom grijze decor accentueert haar desintegratie: de statige grachtenkamer is getekend met de klare lijn als in een stripverhaal, het rondslingerende servies bestaat uit gefiguurzaagde glazen, borden en kopjes. Het missen van de derde dimensie werkt vervreemdend.

Ook Ina's kinderen zijn een soort stripfiguren, met wie rare dingen kunnen gebeuren: Malou Gorter als slachtofferale dochter doet zomaar een radslag, Keja Klaasje Kwestro stript zich als kinderloze schoondochter piemeltjenaakt om haar borsten lucht te geven. De tegen het karikaturale aan schmierende gezinsleden zijn met hun identieke trenchcoats tegelijkertijd non-descript. Bestaan ze eigenlijk wel? Of zijn het echo's in Ina's gedachten? De kracht van Knieriems regie is dat 'Kras' een enigma blijft.

Elke week nieuwe voorstellingen, besproken door onze recensenten. U leest ze hier.

Lees ook:

Vijftig jaar Toneelschuur, vijftig jaar vrijplaats

Van anarchie tot toonaangevend. Professioneel en vrijplaats ineen. De Haarlemse Toneelschuur is sinds vijftig jaar het theaterhuis voor de avant-garde. Een verademing in theaterland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden