Review

'Voortaan ben ik ook niet meer voor vrede'

Bij de opvoeding van kinderen gaan met de regelmaat van de klok kleine idealen teloor, schrijft de pedagoog Bas Levering in zijn bijdrage aan 'Mijn eigen kind is een ander verhaal'. Een waarheid die in de andere hoofdstukken van het boek telkens weer wordt bewezen.

In 'Mijn eigen kind is een ander verhaal' schrijven beroepsopvoeders (sociologen, antropologen, ontwikkelingspsychologen en pedagogen) over het opvoeden van hun eigen kinderen. Hun wetenschappelijke kennis komt hier en daar van pas in de dagelijkse praktijk, maar blijkt vaak 'te theoretisch' of domweg een belemmering voor een spontaan contact met eigen zoon of dochter.

Iedereen heeft wel een ideaalbeeld voor ogen bij de komst van een eerste kind. De opvoedingsidealen variëren. Van het simpelweg 'beter doen dan de eigen ouders' tot een - mede door de studie ingegeven - anti-autoritaire opvoeding (Mieke de Waal, cultureel antropologe en jeugdonderzoeker) en een vredesopvoeding (Lennart Vriens, schoolpedagoog).

Mieke de Waal voelde zich in de jaren tachtig het meest thuis in een 'alternatieve kring van opvoeders'. Ze werd lid van een oudercrèche waar vaders en moeders beurtelings op de kinderen pasten. “Veel regels waren er niet. We gingen ervan uit dat de kinderen het beste tot hun recht zouden komen wanneer ze ruim baan kregen. Dus mocht elk kind spelen met wat het maar wilde, kon er in het kabaal altijd nog wel een muziekje op, en ruimden wij de puinhopen glimlachend achter de peuterhorde op. Dat deze ruimdenkendheid het 'crèche draaien' doodvermoeiend maakte, nam ik voor lief. Elke neiging om driftige kinderen even ouderwets op de gang te laten afkoelen, of om een klierig knaapje een pets voor de broek te verkopen, onderdrukte ik manmoedig.”

Het duurde niet lang voor De Waal tot inkeer kwam: “Al snel merkte ik dat het grenzen stellen wat ik uit eigenbelang begon te doen, ook de kinderen voordeel opleverde. Ze wisten beter waar ze met mij aan toe waren.”

Voor Lennart Vriens, die een proefschrift schreef over vredesopvoeding, hangen opvoeden en idealisme onverbrekelijk samen. Zo hoort bij een vredesopvoeding geen oorlogsspeelgoed voor zijn twee zonen. Maar hij schrijft: “In ons gezin werd in de loop der jaren de sociale druk om het spelen met oorlogsspeelgoed toe te staan steeds sterker. Want als jij niet mag wat alle vriendjes wel mogen, dan is dat voor een kind een weinig benijdenswaardige positie.”

Bovendien kwam het verboden speelgoed gewoon in huis doordat zijn zoontjes de wapentjes leenden of vriendjes-met-geweertjes meebrachten. En toen een van zijn jongens het slachtoffer dreigde te worden van het in huize Vriens geldende verbod op geweld gaf de idealist zijn zoon toch maar toestemming om een keer terug te slaan.

Dat Vriens wellicht te opdringerig was met zijn vredesideaal blijkt uit een opmerking van zijn zoon na een conflict dat eigenlijk ergens anders over ging: “En voortaan ben ik ook niet meer voor vrede. Ik ben voortaan voor oorlog.”

De psycholoog Paul Goudena beschrijft de 'ruwe hand' van de realiteit van het ouderschap: “Een paar keer per nacht opstaan om naar je huilende kind toe te gaan is nog iets anders dan in een bureaustoel reflecteren over de ontwikkeling van kinderen. En een vader die naar een congres gaat om een gewichtige lezing te geven over de kinderziel is voor jouw eigen kind een afwezige vader.”

Vooral de mannelijke auteurs zijn zeer ervaren in het afwezig zijn. Hoewel hij de tegenstrijdigheid erkent van de pedagoog die zo weinig tijd aan zijn kinderen weet te besteden is Bas Levering de absolute kampioen 'afwezige vader'. Hij beschrijft het stil protest van een van zijn kinderen: “Imre was dik drie en zat bij mij op schoot. Zijn moeder was even de deur uit. 'Nu ben jij even mijn moeder, hè', klonk de allesonthullende constatering. Imre heeft zijn moeder een jaar later zelfs eens voorgesteld om er een tweede vader bij te nemen. Eentje die altijd thuis zou zijn. “Dan kan die ook de deur open doen voor die andere die altijd op zijn werk is'.”

Het zijn hun vrouwen, geven de afwezige vaders ruiterlijk toe, op wie het merendeel van de opvoeding neerkomt. Hans Werdmölder, antropoloog die veel onderzoek deed onder Marokkaanse jongeren, spreekt dan over de 'dagelijkse kleine dingen, de ditjes en datjes, maar ook de strijd die opvoeding vaak is'.

In de verhalen van de vrouwelijke auteurs zijn veel van die dagelijkse voorvallen beschreven. Over het kind dat mot wil, over de noodzaak te moeten weten waarom het zo moeilijk wennen is aan een nieuwe meester, over het beschermend gevoel tegenover de kinderen ('Pas op', 'Kijk uit', 'Doe je jas aan'), over de crèche, de oppas en de naschoolse opvang, over het plannen van maaltijden voor zo'n week of drie en over het kopen van de eerste jurk.

De dubbele belasting die op deze werkende vrouwen drukt maakt 'dat je zo weinig van de kinderen kunt hebben', ervaart de sociologe Christine Brinkgreve. “Vaak zijn niet zij lastig maar hebben wij, prikkelbaar en overprikkeld, overal last van. En in hun verzet tegen de druk van het werk en het regime van de tijd - altijd wel werk dat al af had moeten zijn en tussen de bedrijven door moet gebeuren - hebben ze vaak ook wel gelijk.” Een oplossing weet ze er niet voor, wel houdt zij er - en met haar veel andere werkende moeders - een schuldgevoel aan over. Een gevoel dat de mannelijke auteurs kennelijk onbekend is.

Het is geruststellend - hoewel sommigen het juist verontrustend zullen vinden - dat deze professionals (begeleiders en adviseurs van ouders en hulpverleners), als het gaat om de opvoeding van hun eigen kinderen, het meest nog hebben aan ervaringen van andere ouders, familie en vrienden. En als het erop aankomt, net als iedere andere ouder, afgaan op hun intuïtie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden