Vooral kleine musea verrasten publiek

Voor de kunst begon het jaar 2004 direct al slecht met de sluiting van de oudbouw van het Stedelijk Museum in Amsterdam die gelijk liep met het bijna geheel afgesloten Rijksmuseum aan de andere kant van het Museumplein.

Amsterdam zag nog een andere kunstinstelling tijdelijk zijn deuren sluiten: het Paleis op de Dam ging na de zomer voor geruime tijd op slot. En bovendien was de Nieuwe Kerk maandenlang dicht. Maar de Kerk revancheerde zich door enkele weken geleden een prachtig overzicht van de Marokkaanse cultuur te presenteren.

Het Stedelijk, dat vlak voor de zomer een nieuwe locatie vond in het voormalige TPG-kantoor naast het Centraal Station in Amsterdam, moet zijn draai nog vinden: geen van de tentoonstellingen die hier openden, zijn opmerkelijk te noemen. Maar Amsterdam heeft zoals bekend een bredere museale infrastructuur, zoals werd aangetoond met het Van Gogh Museum dat in het begin van het jaar een intrigerend overzicht van de laat-19de-eeuwse Engelse schilder Rossetti bracht. Net niet in de hoogste regionen komt Het Rembrandthuis met presentaties van onbekende maar kwalitatief goede tekenaars en grafici.

Sloten elders in de stad musea voor geruime tijd, aan de Amstel ging een nieuw, zij het voorlopig bescheiden museum open in de vorm van een Hermitage-filiaal. Meteen al bij de opening was het raak: het onbekende Griekse goud uit de Sint-Petersburgse schatkamers zorgde voor een feeërieke openingstentoonstelling. Voor de mooiste exposities van niet-hedendaagse kunst dienden zich dit jaar uiteenlopende musea aan. Van hen trekt het Haags Gemeentemuseum (een straf programma met bijna elke maand wel een topper) de meeste aandacht. 'Corot tot Cézanne' was een adembenemend overzicht (van de collectie van het Petit Palais in Parijs) dat een goed inzicht in de gestelde thematiek bood, een uitstekende catalogus met behoorlijke educatieve kwaliteiten, maar een wat droge presentatie.

Aan al die voorwaarden voldeed wel het eerste monografische overzicht van de 17de-eeuwse stillevenschilder Pieter Claesz. Een lang verbeide wens van museumdirecteur Karel Schampers die met deze expositie aantoont dat het Haarlemse museum helemaal terug is als kunstmuseum na alle sociaal-cultuurhistorische uitstapjes van zijn voorganger. Een museum als het Haagse Mauritshuis heeft daar al jaren geen last van.

Directeur Frits Duparc kent de beperkingen van de relatief kleine ruimte door en door, maar koestert toch ambities om met één jaarlijkse presentatie van formaat het Mauritshuis in de belangstelling te houden. Carel Fabritius is een echte eye-opener, een schilder die een bekende klank heeft maar die een oeuvre tot stand bracht dat maar weinigen echt goed kennen.

Ook het Cobra Museum in Amstelveen heeft een nieuwe directeur (John Vrieze, afkomstig uit de 'stal' van Ernst Veen in de Nieuwe Kerk) die een fris beleid wil voeren. De presentatie van Roger Raveel zette de Belgische schilder neer als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de naoorlogse kunst. Jammer dat voor deze gelegenheid een begeleiding in de vorm van een monografie als catalogus is uitgebleven.

Dat manco typeert ook het overzicht dat het Van Abbemuseum aan de Portugees Juliao Sarmento wijdde. Net als Raveel is Sarmento een invloedrijk schilder, in eigen land maar ook ver daar buiten. Het Van Abbe voert zorgvuldigheid als leidraad, maar verliest daarbij niet uit het oog dat hedendaagse kunst de kijker graag op het verkeerde been wil zetten. De inrichting van de nieuwbouw zat Sarmento als gegoten.

Dat het maken van een toptentoonstelling niet aan de musea in de grote steden is voorbehouden, bewezen zowel het vissersdorp Katwijk (met een toepasselijke expositie van Hollandse strandgezichten uit de 17de eeuw) als het Singer Museum in het Gooische Laren, waar de Berlijnse variant van de Muncher Jugendstil in de schilderkunst hangt. Beide musea maakten veel werk van de catalogus, maar het Singer toonde over net iets meer ervaring te beschikken door de expositie ook geraffineerd in te richten.

Net niet bij de eerste tien: Siegfried Bing en 'Manet en de zee' in Van Gogh, Paul McCarthy in Eindhoven, Diaghilev en 'Vlaamse expressionisten' in Groninger Museum, Permeke in Haags Gemeentemuseum, Fata Morgana in Den Bosch, 'Nicolaas en Alexandra' in Hermitage aan de Amstel, Alphonse Mucha in Kunsthal Rotterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden