Boekrecensie Novellen

Vóór en ná de Fluwelen Revolutie

Geslaagde novelles van Tsjechische auteurs in de Moldavietreeks van uitgeverij Voetnoot.

Een goede pocket deed, voor de komst van de smartphone, bij mij ook echt dienst als pocket: een boekje dat je in je zak kunt stoppen. Jarenlang waren de gele boekjes van het Duitse Reclam favoriet. Die waren zo klein dat ze zelfs in de binnenzak van je colbertje pasten: zo had je altijd wat te lezen. Zó klein zijn ze niet, de boekjes uit Moldavietreeks van uitgeverij Voetnoot, mooi zijn ze wel: uniform uitgegeven boekjes met pareltjes – Moldaviet is een edelsteen – uit de Tsjechische literatuur. Nummer 1, ‘Het gouden hoofd’ van Jáchym Topol, verscheen in 2007; onlangs verschenen nummer 28, ‘De naam’ van Eda Kriseová, en 27, ‘Blijf bij ons’ van Marek Šindelka.

In Nederland maakte Šindelka naam met ‘Anna in kaart gebracht’ en ‘Metaalmoeheid’. Nu verschijnt ‘Blijf bij ons’, een kort verhaal uit 2011, sprankelend vertaald door Edgar de Bruin. ‘Blijf bij ons’ laat zich nog het beste omschrijven als de huwelijkstrip van twee echtelieden die langs elkaar heen praten én neuken. Het is een als in een koortsige roes geschreven verslag van een avondje uit van een televisiepresentator met zijn vrouw en vrienden, en hun verblijf daarna in een vakantiehuisje. Gefortuneerde mensen, werkzaam bij de media, in de kunst of advocatuur. Jong en ‘knap’. “Meer kan ik niet bedenken”, zegt de presentator brutaal over een van hen.

Een diep menselijk verlangen

Schijnbaar moeiteloos trekt Šindelka alle registers open in deze hedendaagse zedenschets waarin een poëtische natuurbeschrijving zomaar kan ontaarden in een bijna cynische kwalificatie van de mensheid als een ‘kwaadaardig gezwel’. Er wordt te veel gedronken, ruzie gemaakt; we krijgen een verhaal over een molenaar die ‘door de schoorsteen van Buchenwald werd gejaagd’, ze doen kroegen aan waar neo-nazi’s de Hitlergroet brengen, en er wordt uiteraard flink wat aan gebabbeld. Over kunst die ‘zeg maar, op een doodlopende weg’ zit. “Er is immers helemaal geen communicatie meer met de toeschouwer, de kunst zit, zeg maar, in zichzelf opgesloten”, ‘wauwelt’ ene Tómaš. Maar in deze gemeenplaatsen schuilt ook het hoofdmotief van Šindelka’s verhaal: eenzaamheid. ‘Blijf bij ons’ is niet alleen een aansporing om niet weg te zappen, het staat ook voor een diep menselijk verlangen. Geen moment overigens de aanvechting gehad te zappen. Wat een wervelwind, deze Šindelka.

Ook Kriseová’s ‘De naam’, in treffend bonkig Nederlands vertaald door Hank Geerts, las ik in één ruk uit. Het verscheen in 2007, maar Kriseová schreef het aan de vooravond van de Fluwelen Revolutie in 1989. Tijd en plaats van handeling zijn het Praag van ná de Praagse Lente waar de Russische tanks in 1968 een einde aan maakten – Kriseová mocht niet meer publiceren. Een lot dat ook de historicus Milan uit Kriseová’s novelle treft; die verdient als vrachtwagenchauffeur de kost. Milan heeft een boek geschreven over ‘de grote slag bij Hradec Králové’, een historische gebeurtenis die de Nederlandse lezer niet veel zegt, maar we begrijpen dat hij zich in bochten heeft gewrongen om het ‘wrede en gehate stempel van de klassenstrijd’ zoveel mogelijk, maar net niet helemaal, buiten zijn verhaal te houden. En met succes. Het boek wordt aanvaard, alleen de schrijver ervan toch niet.

Hij vraagt daarom of zijn buurvrouw Marie, voor wie hij niets dan minachting voelt, haar naam wil lenen aan zijn boek. Ze gaat al te graag akkoord. Het boek komt uit, Marie wordt uitgenodigd voor een tv-programma. Ze bloeit onder alle aandacht zo op, dat Milan verliefd op haar wordt. Maar ook hij ondergaat een gedaanteverwisseling – de andere kant op, uiteraard. In een grauw decor voltrekt zich een komisch en onontkoombaar schaakspel tussen de schrijver en de pseudo-auteur, waarbij Kriseová haar held stap voor stap naar het tragikomische einde voert.

Stop maar in uw zak dus, zo’n Moldavietje, en geniet, terwijl u op een guur perron op die verlate trein wacht.

Marek Šindelka
Blijf bij ons
Vert. Edgar de Bruin
(Moldavietreeks 27) Voetnoot; 79 blz. € 12

Eda Kriseová
De naam
Vert. Hank Geerts
(Moldavietreeks 28) Voetnoot; 131 blz. € 14

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden