null

TaalTon den Boon

Voor een vrek komen we nooit woorden tekort

Een lezer las ‘in een krant’ het woord kneert en vraagt nu of zijn ‘onbekendheid met dit woord’ een lacune in zijn algemene ontwikkeling is.

Welnee, vermoedelijk trof hij het woord vorige week in de Volkskrant aan: ‘Nederlandse ministers van Financiën zijn traditioneel kneerten: gierigaards.’ Dat de schrijver kneert van een omschrijving voorziet, maakt meteen duidelijk dat hij verwacht dat zijn lezers het woord niet kennen.

Dat hoeft ook niet, want kneert is een dialectwoord. Net als de varianten kniert en knirt behoort het volgens de Elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten tot het West-Fries. Kneert wordt behalve voor een vrek ook gebruikt voor iemand die nasaal praat of voor een zeurkous. Het is in elk geval geen woord met een gunstige betekenis.

Hoe noem je een gul persoon?

Over gunstig en ongunstig gesproken. Voor vrekken en gierigaards kennen we in onze taal tientallen (bij)namen, zoals centenbijter, draadnagel, dubbeltjesdief, hapschaar, knieper(t), krententeller, kribbebijter, mierenvreter, schriep, sleepdeken, taainagel.

In Van Dale staan ruim vijftig synoniemen van gierigaard en in de dialectwoordenbank zijn er nog meer te vinden. Zoek je in een van deze woordenboeken daarentegen naar woorden voor een gulle, goedgeefse of vrijgevige persoon, dan vind je er niet één.

Dit geval staat niet op zichzelf. Ook voor personen met andere ondeugden (ijdelheid, jaloezie, luiheid, onkuisheid, onmatigheid e.d.) zijn er in onze taal veel (kritische) woorden en bijnamen, terwijl er nauwelijks woorden zijn voor personen met de tegenovergestelde karaktereigenschap die je als een deugd zou moeten typeren.

Dat zegt iets over onze cultuur: we bedenken gemakkelijker bijnamen voor personen met een ongunstige karaktereigenschap dan voor hun deugdzame tegenvoeters. Zonde lonkt meer dan deugd – ook in de taal.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden