Vondst van miniatuur werpt nieuw licht op middeleeuwse schilders

De gevonden miniatuur meet 14 bij 11 centimeter.

Een bijzonder middeleeuws gebedenboek van hertogin Maria van Gelre blijkt toch niet de enige in zijn soort.

Het stukje perkament meet maar 14 bij 11 centimeter. Maar wat is er veel op te zien: herders aanbidden de pasgeboren Jezus in de stal in Betlehem, eromheen krioelen bloemranken. De miniatuur is onlangs ontdekt toen de particuliere eigenaar het blad liet zien aan Johan Oosterman, hoogleraar Oudere Nederlandse Letterkunde aan de Radboud Universiteit. Hij coördineert internationaal onderzoek naar een bijzonder gebedenboek van hertogin Maria van Gelre, dat vol staat met dit soort miniaturen en lange tijd het enige in zijn soort leek te zijn.

Maar dit stukje perkament stamt uit dezelfde tijd als het gebedenboek van Maria van Gelre. Beide zijn zo'n 600 jaar oud en werden tussen 1415 en 1420 in Nijmegen of Utrecht gemaakt. Ze zijn dus nog ouder dan 'het Lam Gods' in Gent van Jan van Eyck, dat wordt gezien als het eerste grote meesterwerk van de Lage Landen.

Wie de miniatuur heeft gemaakt, is niet bekend. Middeleeuwse schilders werkten anoniem en meestal samen in ateliers. Wel kun je volgens Oosterman aan de stijl van de randversiering zien dat de makers in dezelfde kring werkten als die van het gebedenboek van Maria. De afgelopen dertig jaar zijn drie andere handschriften in deze stijl gevonden. Oosterman: "Lang hebben we ons afgevraagd hoe het kon dat één geïsoleerde kunstenaar één zo'n kwalitatief hoogstaand gebedenboek heeft gemaakt. Door vondsten als dit miniatuur beginnen we te begrijpen dat er niet één persoon aan het werk is geweest, maar een groep kunstenaars."

Die moeten connecties hebben gehad met de beroemde gebroeders Van Limburg, afkomstig uit Nijmegen maar werkzaam aan het hof van de Franse koning. Hun stijl vertoont overeenkomsten met de Nederlandse exemplaren. In oktober is de miniatuur te zien op een tentoonstelling in museum Het Valkhof in Nijmegen.

Lees ook: 

Waarom is Jezus zo lelijk?

Het kerstverhaal is een geliefd thema op oude religieuze schilderijen. Maar het kindje Jezus is vaak foeilelijk. Konden ze in de Renaissance geen baby's schilderen?

Religie is geen taboe meer voor kunstenaars

Religie was lange tijd een beladen verschijnsel in de kunst. Maar een jongere generatie, zoals componist Anthony Fiumara en beeldend kunstenaar Niek Hendrix, put weer onbevangen uit de christelijke erfenis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden