Grensoverschrijdend gedrag

‘Volkskrant-recensent Arjan Peters deelde dingen die je niet zou moeten delen’

De Volkskrant meldt dat recensent Arjan Peters op non-actief is gesteld. Beeld ANP

De Volkskrant heeft literair recensent Arjan Peters op non-actief gesteld vanwege zijn benadering van vrouwen. Het is net geen #MeToo, maar wel grensoverschrijdend, zeggen verschillende vrouwelijke schrijvers.  

Dit is geen schurkenverhaal. Eerder het verhaal van een man, een gezaghebbend recensent bij de Volkskrant, die zich te vrijpostig opstelde tegenover schrijfsters. Vanwege aanhoudende geruchten deed de krant onderzoek. Op basis daarvan is Arjan Peters op non-actief gesteld door het dagblad waarin hij 28 jaar bijdragen over literatuur heeft geschreven.

De kwestie is uitgelopen op een arbeidsrechtelijk geschil en een vertrouwensbreuk. Daardoor kan de Volkskrant niet inhoudelijk op de zaak ingaan. De hoofdredactie bevestigt wel dat het draait om Peters’ ‘benadering van vrouwelijke schrijvers’. Bewijzen voor #MeToo-achtige taferelen zouden niet zijn gevonden. De Volkskrant belooft later verantwoording aan de lezers af te leggen.

‘Zullen we morgen lunchen?’

De directe aanleiding voor het onderzoek was een uitspraak van schrijfster Maartje Wortel in een Volkskrant-artikel. Ze zei op 4 maart dat een vriendin van haar ’s nachts een bericht had ontvangen van ‘een gezaghebbend recensent’: “Ik ga je recenseren, zullen we morgen lunchen?” Wortel noemde dat ‘nog net geen #MeToo’. Het artikel werd online gepubliceerd, maar in het stuk dat de Volkskrant de volgende dag afdrukte, ontbraken deze zinnen.

In de literaire wereld circuleren al jaren verhalen over Peters, die bekendstaat als een flirt. In 2017 deed de Volkskrant al eens onderzoek naar zijn gedrag, maar dat leverde niets op. Dit jaar pakte de krant het grondiger aan. Sinds 4 maart zijn diverse auteurs benaderd om te vertellen over hun ervaringen met de recensent. Marjolijn van Heemstra en Bregje Hofstede bevestigen aan Trouw dat ze met de Volkskrant over hem hebben gesproken. Een derde, Lize Spit, schrijft op Facebook dat ze ook voor het onderzoek werd benaderd.

Van Heemstra: “Persoonlijk heb ik niet veel last gehad van Peters. Ik merkte wel dat dingen niet gingen zoals het hoort. Soms liet hij weten ‘ik ga je recenseren’ of ‘er komt een nominatie aan’. Hij deelde dingen die je niet zou moeten delen. Dat is een kwestie van integriteit.”

Ze vindt dat de Volkskrant snel openheid van zaken moet geven, ook omdat op sociale media veel wilde verhalen rondgaan. Het gaat bijvoorbeeld over een viersterrenrecensie in ruil voor een viersterrendiner, en zelfs over seks in het Okura-hotel als tegenprestatie voor een bespreking. “Je ziet hoe snel zoiets in de beeldvorming uit de hand loopt. De stilte van de Volkskrant is ontzettend beschadigend, terwijl de feiten niet overeenkomen met de spookverhalen die nu rondgaan.” Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Klok zegt met de stilte in zijn maag te zitten, maar benadrukt dat hij er in dit stadium aan gebonden is. Hij wil er verder alleen dit over kwijt: “Die wilde verhalen komen bij andere media vandaan.”

Marjolein van Heemstra: ‘Soms liet hij weten ‘ik ga je recenseren’ of ‘er komt een nominatie aan’. Hij deelde dingen die je niet zou moeten delen. Dat is geen grof schandaal, maar wel een kwestie van integriteit.’Beeld Trouw

‘Sensatiezoekerij’

Ook Bregje Hofstede beschouwt de ongeverifieerde verhalen op internet als ‘sensatiezoekerij’. Ze kan zich er niets bij voorstellen. “Maar Peters heeft zich wel onprofessioneel gedragen, tegenover vrouwelijke auteurs in het bijzonder. Dat was al jaren bekend, en het lijkt me onvermijdelijk dat daar nu, zij het wat laat, gevolg aan is gegeven.”

Zelf ontving Hofstede wel eens privéberichten van Peters met een ‘verrassend amicale toonzetting’, terwijl ze hem helemaal niet kende. “Geen schrijfster gaat met plezier op zulke berichten in: niemand wil worden betrokken in wat eigenlijk een non-relatie moet zijn.”

Het stoort haar dat sommige mannelijke schrijvers nu ineens zeggen te begrijpen waarom zij nooit vier sterren kregen van de Volkskrant. De suggestie is dat elke vrouwelijke collega die wél ooit goed besproken werd, daar iets tegenover zal hebben gesteld. Hofstede vindt dat ‘onsmakelijk’. “Elke vrouwelijke auteur die zich heeft afgevraagd wat ze aanmoest met dat gekke, te persoonlijke berichtje van een toch wel invloedrijke recensent of jurylid, en hoe ze het kon afwimpelen zonder zich een vinnige recensie op de hals te halen, zou graag met die heren ruilen. Ik heb het ooit aan mannelijke collega’s gevraagd: niemand had zo’n ervaring gehad, niemand was in verlegenheid gebracht.”

Alledaags machtsmisbruik

Subtiele vormen van grensoverschrijdend gedrag zijn al intimiderend genoeg, verklaart ook Lize Spit. Ze krijgt veel bijval voor haar artikel op Facebook, waarin ze uitlegt waarom elke recensent zich in de omgang volstrekt neutraal zou moeten opstellen. Stel je voor dat een mannelijke recensent een beginnende vrouwelijke auteur benadert en daarbij heel subtiel, haast onmerkbaar haar grenzen overschrijdt. Zo’n schrijfster denkt dan niet in eerste instantie: ik ga hierin mee, hier valt profijt uit te halen, schrijft Spit. “Nee, wie wordt benaderd kan alleen nog maar iets verliezen, al is het maar het verlies van het idee dat het werk ‘op zich kan staan’, en de waardigheid van dat werk.”

In de media gaat de aandacht volgens Spit vaak alleen uit naar spectaculaire #MeToo-zaken, terwijl alledaags machtsmisbruik zich zelden zo duidelijk manifesteert. “Het kan zo subtiel zijn als een berichtje sturen midden in de nacht, koosnaampjes gebruiken, of mails aan iemand over wiens werk je gaat oordelen en die je amper kent, afsluiten met ‘liefs’. Het verplicht de ontvanger om een positie in te nemen, op een moment dat dat eigenlijk niet nodig zou zijn. Het grofweg niet antwoorden op een licht ongepast bericht – wil je daarmee het boek waar je maanden of jaren aan werkt, in gevaar brengen? Je wordt verplicht om over je kleinste beweging na te denken. Het veroorzaakt spanning, onveiligheid.”

Spit vindt het goed dat er eindelijk actie is ondernomen tegen Peters. Wel betreurt ze het dat de recensent nu wellicht ‘met veel te veel spijkers aan de schandpaal wordt genageld’.

Peters zelf geeft geen commentaar. Volgens zijn Trouw-collega Rob Schouten, die hem goed kent, heeft de recensent lang gedacht dat het met een sisser zou aflopen omdat er in zijn ogen niets onacceptabels was gebeurd. Peters zou dit jaar in de jury zitten voor de P.C. Hooftprijs voor poëzie. Het is de vraag of hij daar nu nog kan aanblijven.

Lees ook:

Hoe #MeToo de Nobelprijs onttoverde

Matilda Gustavsson onthulde de misbruikzaak van Jean-Claude Arnault, ‘de Zweedse Weinstein’. Dat stortte de Zweedse Academie, die de Nobelprijs voor de literatuur toekent, in crisis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden