null Beeld

Tv-columnWillem Pekelder

Vluchtelingen ophalen, zoals na de Praagse Lente? De hel zou losbreken

Willem Pekelder

Liefhebbers van geschiedenis weten altijd wel een rond jaartal te vinden om een mooi programma aan op te hangen. Zo koos de NTR het jaar 1991 als thema voor een serie over de Koude Oorlog. Drie decennia geleden implodeerde de Sovjet-Unie, dus, zo redeneert de omroep, was de Koude Oorlog over. Officieel was-ie dat al twee jaar eerder, maar als je van historie houdt, zoals ook deze recensent, miep je niet over een jaartje meer of minder.

Al kijkende naar deel één realiseerde ik me hoe weinig we eigenlijk weten van de Koude Oorlog. Ja, we kennen de grote namen – Chroesjtsjov en Kennedy –, de grote crises – Korea en Cuba – en we herinneren ons een paar belangrijke dissidenten: Solzjenitsyn en Havel. Maar hoe was het nu voor de gemiddelde man/vrouw om onder het communisme te leven?

Nederlandse ‘liefdesmigrant’

Wel, dan komen we met deze nieuwe reeks een heel eind, want die draait om ‘gewone’ burgers. Het aardige daarbij is dat geïnterviewden steeds een band hebben met Nederland, hetzij als vluchteling naar ons land, hetzij als, om maar eens wat te noemen, Nederlandse ‘liefdesmigrant’ naar het oostblok.

Neem Jannie Niehot. Zij viel voor een Oost-Duitser en besloot in 1970 in de DDR te gaan wonen. Zes weken lang werd ze geobserveerd en verhoord, waarna ze mocht blijven. Maar de ‘pret’ was van korte duur. Toen de plaatselijke kroegbaas in de cel belandde nadat hij zich verbijsterd had afgevraagd wat Jannie toch in de DDR dacht te vinden, pakte het jonge stel de biezen en verhuisde naar Nederland.

Hetzelfde deed Hans Renner, later hoogleraar in Groningen, na het neerslaan van de Praagse Lente in 1968. Hij had overigens de keuze uit allerlei westerse landen. Ook Frankrijk en de VS zouden Tsjechische vluchtelingen met open armen verwelkomen. Vanuit Nederland werden twee bussen naar Wenen gestuurd om vluchtende studenten en professoren op te halen. Als je dat hoort, denk je: nu zou over zoiets de hel losbreken.

Haalbaarheid en draagvlak

Dat is de meerwaarde van de serie Koude Oorlog: je ziet hoe Nederland als gastland is veranderd sinds er geen ideologisch-morele basis meer ligt onder het asielbeleid. Het is nu louter een kwestie geworden van haalbaarheid en draagvlak.

Een andere historische serie die dit weekend begon, is Langs de Maas met Huub Stapel. Een echte aanleiding is er niet, of het zou moeten zijn dat Stapel voor omroep MAX al eerder langs het water liep, namelijk in Langs de Rijn, samen met schrijver Martin Hendriksma. Nu banjert de Limburgse acteur alleen, en dat betekent dat alles uit hemzelf moet komen.

Bij sommige solo-wandelaars leidt dat tot gebeuzel, zoals afgelopen zomer bij Harm Edens en Joris Linssen, maar gelukkig is Stapels vocabulaire rijk aan poëzie, en put hij al wandelend langs het Franse deel van de Maas met graagte uit À la recherche du temps perdu van Marcel Proust.

Het loopt wel los met Huub Stapel

Een mooi, langzaam programma, waarin Stapel de bedding van de rivier moeiteloos weet te koppelen aan uiteenlopende historische gebeurtenissen als de heiligverklaring van Jeanne d’Arc, het madeleinekoekje uit Lotharingen en het Verdrag van Maastricht.

Bij deze wandelaar proef je uit elk woord een grote liefde voor geschiedenis. Zijn voice-overs mogen hier en daar wat minder opdreunerig, maar voor de rest loopt het wel los met Huub Stapel.

Een keer per week schrijft Willem Pekelder over televisie.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden