null Beeld
Beeld

Het oog van De WolfMaarten van Heemskerck

Vlekkeloos boekhouden: aan de top moet het óók

Kunsthistoricus Joke de Wolf richt de blik op een kunstwerk dat bij de actualiteit past. Deze week: de rekenkamer.

De optelsom die de Algemene Rekenkamer vorige week presenteerde was niet fraai, dus zet u schrap voor de cijfers. Maar liefst 2,48 procent van de overheidsuitgaven van vorig jaar is onrechtmatig. Dat mag als een magere fooi klinken in een restaurant, in de portemonnee van het Rijk ging het om een bedrag van 9,1 miljard euro.

Dichter Lieke Marsman reageerde op Twitter met een vurige tirade: “Jarenlang mensen onterecht als fraudeurs wegzetten en ze helemaal leegknijpen, net zolang tot ze kapot zijn, niet meer kunnen, dood willen, en zelf lachend de bonnetjes van 5 miljard vergeten. Oepsie.”

Vlekkeloos boekhouden: dat eist de regering blijkbaar wél van mensen die minder geluk hadden in het leven. Aan de top is er niemand die opkijkt van vergeetachtigheid en slordigheid. Van een beetje winst op een paar magazijnen mondkapjes. Of van een reprimande van de rekenmeesters.

Er ging ook wel iets goed, schreef deze krant, al proefde ik een vleugje ironie. “Ondanks aanhoudende ICT-problemen bij de overheid konden 175.000 ambtenaren van de ene op de andere dag thuiswerken.”

Dubbelportret van twee thuiswerkers

In het gesloten Rijksmuseum hangt een prachtig dubbelportret van twee thuiswerkers, een van hen is een rekenaar. Maarten van Heemskerck schilderde het in 1529.

Maarten van Heemskerck, Portret van een man, mogelijk Pieter Gerritsz. Bicker, 1529. Beeld Rijksmuseum Amsterdam
Maarten van Heemskerck, Portret van een man, mogelijk Pieter Gerritsz. Bicker, 1529.Beeld Rijksmuseum Amsterdam

De man storen we bij het tellen van zijn geld, op het andere deel, hier niet te zien, is de vrouw in gedachten verzonken terwijl ze het spinnewiel bedient. Volgens het museum is de man hier 34 jaar oud en heet hij Pieter Gerritsz. Bicker, stamvader van het Amsterdamse regenten- en burgemeestersgeslacht. Hij is zo levensecht geschilderd dat hij je zo zou kunnen aanspreken.

Bicker heeft indringende, grote bruine ogen, en draagt een bontje om z’n nek, de zwarte glanzende overjas suggereert dat de zaken goed gaan. De blos op zijn wang en het deukje daarnaast verraden een lichte spanning, al doet hij z’n best arrogant te kijken. Met zijn rechterhand telt hij zijn munten. In het kasboek dat hij met zijn andere hand openhoudt, is het woord ‘betaelt’ te lezen, hij telt zijn inkomsten of uitgaven.

Vlijtige huisvrouwen en zorgvuldige handelaren

“Dit zijn twee van de vroegste portretten van Hollandse burgers”, stelt het Rijksmuseum. We zien onszelf graag als vlijtige huisvrouwen en zorgvuldige handelaren. En wij niet alleen. Nadat het dubbelportret eeuwenlang bij baronessen en baronnen aan de muur had gehangen, kwam het via ­onder anderen de handelaar Goudstikker in 1941 terecht in Linz, waar het moest prijken in het Führermuseum van Adolf Hitler. Dit dubbelportret paste blijkbaar goed in het plan de ‘Duitse’ volksaard te tonen. Het museum is er nooit gekomen, in 1947 keerden de twee panelen terug in Nederland en kwamen terecht in het Rijksmuseum.

Het beste detail schilderde Van Heemskerck achter de rekenmeester, aan de muur. Aan een glimmende spijker hangt een lijst. Daarbinnen is hetzelfde mannengezicht er van opzij in te zien; het is geen schilderij, het is een spiegel. En het is een boodschap van de schilder aan alle bestuurders en zelfbenoemde weldoeners: dat je ook na het tellen van je geld jezelf nog in de ogen moet kunnen kijken.

Lees ook:

Museum dicht? Dan maken we er toch gewoon een winkel van

Waarom mag je wel dringen in de rij bij de Action en de Primark, maar niet uiterst gecontroleerd naar het museum? In Middelburg en in Amsterdam hebben culturele instellingen creatieve oplossingen bedacht.

Eindelijk weer ruimte voor de boekenkastervaring

De vorige aflevering van de rubriek Het Oog van De Wolf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden