Vlaamse beeldhouwer Johan Creten maakt beelden voor alle zintuigen

Beeld beelden aan zee

De Vlaamse beeldhouwer Johan Creten maakt spectaculaire beelden van klei waarin de hele wereld samenkomt met alle menselijke emoties, van wellust tot verdriet, van de lach tot de traan. Zijn eerste overzichtstentoonstelling is deze zomer te zien in Scheveningen.

Er staat een jonge vrouw op de binnenplaats van museum Beelden aan Zee. Ze houdt een grote vis bij z'n staart, die bungelt vanaf haar buik naar beneden tot tussen haar benen. Verder is ze naakt. Haar blik - opengesperde ogen, een echo van haar recht vooruit staande borsten -reikt verder dan de binnenplaats: met haar vier meter lengte kijkt ze makkelijk over de muren van het museum richting de stad. Ze is een standbeeld, haar klassiek gevormde lichaam bestaat uit wit en lichtblauw polyester.

De Vlaamse beeldhouwer Johan Creten (1963) maakte het beeld speciaal voor deze plek. 'The Herring' heet het. Veel kan hij er niet aan toevoegen, het moet voor zich spreken. Creten wil dat mensen hun eigen verhaal maken bij zijn werk. De directe aanleiding is Cretens eerste grote overzichtstentoonstelling, een spectaculaire tijdreis in zo'n vijftig beelden van de afgelopen dertig jaar, subtiel aangevuld met negen historische beelden uit zijn eigen collectie die hem direct of indirect inspireren.

Een nieuwkomer is hij niet, hij exposeerde over de hele wereld, in gerenommeerde musea, waaronder het Louvre in zijn huidige woonplaats Parijs. Sinds april staat in Bolsward de monumentale fontein die Creten maakte voor het project van de elf fonteinen in de elf Friese steden: een grote vleermuis die water spuwt.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

'Le Baiser 2013' (2013), daarachter 'Genie' (2009). Rechts: 'La grande vague pour Palissy' (2006), aan de muur 'Alte Mutti' (2016).Beeld beelden aan zee

Monumentaal en speels tegelijk: je kunt de vleermuis aanraken en zelfs beklimmen via een trapje op zijn rug. De kunstenaar liet zich inspireren door de grote lege Broerekerk, pal achter de fontein, waar hij vleermuizen zag rondvliegen. Hij moest ook denken aan de waterspuwers of gargouilles die aan de dakrand van kathedralen zitten, om het water af te voeren.

In Scheveningen oogt de tentoonstelling in eerste instantie wat rommelig: beelden op veel verschillende sokkels, uiteenlopende groottes, materiaal en kleur. "Een tocht door mijn hoofd", noemt de kunstenaar het. En dat in dat hoofd nogal veel gebeurt, moge duidelijk zijn. De aanwijzingen die je als publiek krijgt, zijn sober: een plattegrond met daarop de namen van de kunstwerken. Ook staan er overal door Creten zelf ontworpen 'viewpoints', bronzen ronde krukjes, neergezet op plekken waar je een verfrissend beeld krijgt op de kunstwerken.

De kus

Na een paar minuten zitten en rondkijken begin je een ordening te zien, ritmes, echo's. Een bronzen beeld van op het eerste oog abstracte vormen springt in het oog. Een vierkante basis, daarop twee champignonachtige vormen die elkaar raken, en daarbovenop weer een vierkant, alles in brons, meer dan twee meter hoog. Pas als je de titel weet, 'Le baiser', de kus, begint er wat te dagen. Het is geen willekeurige stapeling, het is de liefdevolle ontmoeting van twee identieke geslachtsdelen. Daar waar ze elkaar raken is het brons, door veel aanraking, glimmend en lichtgekleurd. Snap je meteen ook het beeld ernaast, waarbij boven op één staande champignon een wolk rozenblaadjes staat, alles in brons. De titel is 'Le génie': de geest die uit de fles komt als je erover wrijft. Creten doet het liefdevol even voor. Dat klinkt misschien wat platvloers, het komt niet in de buurt van 'Kabouter Butplug' of andere expliciete kunst. Daarvoor zijn de beelden veel te zorgvuldig gemaakt, te mooi van vorm, verbazingwekkend wat er met brons mogelijk is.

Eigenlijk moeten we zeggen: klei. Creten was eind jaren tachtig een van de eersten die klei en keramiek als materiaal gebruikte voor beeldende kunst. Want hoewel sommige beelden in de tentoonstelling uiteindelijk in een ander materiaal zijn uitgevoerd, staat klei, die oermaterie, aan de basis van alles wat Creten maakt. Spectaculair in keramiek is bijvoorbeeld de 'Grande vague pour Palissy', een octopusachtige vorm met groen en roze glazuur. Het is een ode aan Bernard Palissy, een Franse zestiende-eeuwse pionier in keramiek- en glazuurtechnieken.

Adembenemend

Andere kant van het spectrum: een paar 'Couch potatoes', gewone leren bankstellen met daarop enorme aardappelachtige vormen. De tentoonstelling vereist enige moeite van de toeschouwer, maar ook zonder alle achtergrondkennis en -weetjes is het werk bij vlagen adembenemend. Creten sluit zijn ogen niet voor de problemen van de hedendaagse maatschappij, al is zijn commentaar niet altijd direct zichtbaar. Creten inmiddels een beetje kennende heeft ook de vrouw met de haring voor haar schaamstreek betekenissen die we pas zullen begrijpen als Creten al lang weer aan een nieuw project is begonnen.

Johan Creten: Naakte wortels, tot 23 september in museum Beelden aan Zee in Den Haag. beeldenaanzee.nl 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden