Review

Visconti's gekwelde vorst verdient zijn extra uur

Ook al gaat het om een 're-issue' in een spiksplinternieuwe filmkopie, het is altijd nog maar de vraag of een meesterwerk uit de filmgeschiedenis de tand des tijds heeft doorstaan en of het zijn stempel enkele decennia later nog steeds kan waarmaken. Pasolini's exotische duizend-en-één-nacht-droom 'Il fiore delle mille e una notte' uit 1974 betekende recentelijk nog een kleine nachtmerrie.

BELINDA VAN DE GRAAF

En ook 'The damned' uit 1969, Visconti's beroemde saga rond de val van een familie van Duitse industrieëlen in de jaren dertig, bleek bij een hernieuwde kennismaking in 1995 niet het beloofde meesterwerk te zijn. Het maakt het verschijnen van de volledige, ruim vier uur durende versie van Visconti's 'Ludwig' uit 1972 des te spannender.

In 1978, zes jaar na de voltooiing van de film en twee jaar na de dood van de regisseur, was Visconti's visie op het tragische leven van de Beierse koning Ludwig II (1845-1885) pas voor het eerst in Nederland te zien, in een ingekorte versie van zo'n drie uur. Een brute ingreep, zo blijkt, want vanaf het moment dat de achttienjarige Ludwig tot koning wordt gekroond tot het moment waarop het lijk van de veertigjarige en inmiddels krankzinnig verklaarde vorst in de Starnbergersee wordt aangetroffen, en zelfmoord als officiële doodsoorzaak wordt opgegeven, schetst Visconti een meeslepend en liefdevol psychologisch portret van een eenzame jongeman die zich in het keurslijf van zijn koningschap nauwelijks staande weet te houden. Het getourmenteerde gelaat van de knappe titelvertolker Helmut Berger spreekt boekdelen. Alleen al met zijn wonderlijk hoog opgetrokken wenkbrouwen weet hij de kwelling van minuut tot minuut te vergroten.

Hij aanbidt zijn acht jaar oudere nicht Keizerin Elizabeth van Oostenrijk, opnieuw een Sissi-rol voor Romy Schneider, maar dan van een geheel ander kaliber. Met dat continu aanwezige speelse lachje rond haar mond schuift zij haar zusje Sophie (Sonia Petrova) als huwelijkskandidaat naar voren, maar Ludwig sticht op dat moment liever Beierse bacchanalen met lieve lakeien en bronstige boerenzonen. Hij werpt zich op als maecenas van Richard Wagner, een voortreffelijke rol van Trevor Howard, laat zich vermaken door zangers en acteurs waaronder Romeo-vertolker Joseph Kainz (Folker Bohnet), geeft opdracht om in dat prachtige besneeuwde Beierse landschap kostbare kastelen te bouwen en trekt zich als een sprookjesprins terug in een grotto met klaterende watervallen en grote witte zwanen.

Het is een geleidelijke afdaling in een schijnwereld vol pracht en praal, een wereld waarin staatszaken en oorlogen niet bestaan, maar waarin de waanzin wel steeds meer grip krijgt, zoals ook blijkt uit de getuigenverklaringen van lakeien en psychiaters die door de film heen geweven zijn. In het leven van Ludwig II bestaan geen zomers, slechts regen en mist en lange rijen besneeuwde naaldbomen en het is Visconti die die bijtende koude ook zesentwintig jaar later nog steeds voelbaar weet te maken.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden