SITE artikel rubriek Joke de Wolf Het oog van de Wolf Beeld -
SITE artikel rubriek Joke de Wolf Het oog van de WolfBeeld -

Het oog vanDe Wolf

Vincent van Gogh zette storm Corrie al eens op het doek

Joke de Wolf

Kunsthistoricus Joke de Wolf richt de blik op een kunstwerk dat bij de actualiteit past. Deze week: storm Corrie

In dit schilderij bestaat de wereld uit horizontale strepen in tinten grijs. Blauwgrijs, bruingrijs, groengrijs met hier en daar wat zwiepen wit daar doorheen. Links in de lucht valt een klodder wit bijna naar beneden, een donkere wolk vangt het op.

Vincent van Gogh maakte dit schilderij in augustus, dus zo donker en grijs als de afgelopen januarimaand kan het niet zijn geweest. Op de voorgrond, onder in het doek, is meer structuur te zien dan verder naar achter. Je weet meteen dat we op een duin staan, sprieten helmgras steken schuin omhoog. Ze buigen naar rechts, net als het vaantje van de zeilboot.

Zeegezicht bij Scheveningen. Vincent van Gogh, 1882
 Beeld Van Gogh Museum	Amsterdam
Zeegezicht bij Scheveningen. Vincent van Gogh, 1882Beeld Van Gogh Museum Amsterdam

Eén sprietje gras is even lang als een van de mensfiguren op het strand, hoger zelfs dan de paarden die rechts bij een kar staan te wachten. Het was 1882 toen de kunstenaar dit schilderde, lang voor code geel, oranje of zwart, lang ook voordat stormen namen kregen. Lang vóór Corrie.

Van Gogh is op dat moment 29, maar nog een beginnend kunstenaar. Pas twee jaar eerder had hij, na een mislukte poging lekenpredikant te worden in Wallonië, het roer omgegooid. Na anderhalve maand aan de Brusselse kunstacademie komt hij terug naar Nederland, eerst weer bij zijn ouders in Brabant, dan naar Den Haag.

Hier leert hij andere kunstenaars kennen. Eén van hen is Hendrik Willem Mesdag, specialist in zeegezichten, die samen met zijn vrouw en andere kunstenaars in 1881 het panorama van Scheveningen maakte: een schilderij van 120 meter lengte in een volledige cirkel, waarop rondom het uitzicht van een hoge duin is te zien. Van dichtbij zijn de verfstreken duidelijk zichtbaar, maar als je het panorama vanaf het midden van de cirkel bekijkt, waan je je in de duinen.

Van Gogh bezocht het panorama kort na de opening en was onder de indruk. ‘Een werk waar men alle respect voor moet hebben’, schrijft hij aan zijn broer. Maar tegelijk had hij ook kritiek: het enige dat er aan dit schilderij mankeert, is dat er niets mankeert, vond hij. Het was te perfect.

Een jaar later is Van Gogh vaak aan het strand. ‘Wij hebben hier gedurende de geheele week veel wind, storm, regen gehad, en ik ben talrijke malen naar Schevening geweest om het te zien’, schrijft hij. Want die golven volgden elkaar zo snel op, het was een ‘nijdig stormpje’ en de zee had ‘een kleur van vuil zeepsop’.

‘Het waaide zoo dat ik mij haast niet kon staande houden en haast niet kijken door het stuiven’, vervolgt de buitenschilder. Er stoof ook zand op de natte olieverf: twee keer moest hij de verf van het doek schrapen en opnieuw beginnen.

Je ziet hem schrapen, het wit van de zee als een schuimende massa op het doek smeren, dwars over de zijstagen van de vissersschuit. Het is of de verf erop is gewaaid. ‘Er is in ‘t schilderen iets oneindigs - maar juist voor het uitdrukken van stemming is het zoo heerlijk’, vertrouwt hij zijn broer toe.

Vorige maand schreef The Washington Post een artikel over het ‘typisch Nederlandse gebruik’ om buiten iets te doen in winderige omstandigheden. OUT-vwy-en, sprak je het uit - uitwaaien dus. Erbij stond een oude foto van een schaatser bij de molens van Kinderdijk. Jammer: Van Gogh had het begrip honderdveertig jaar geleden al veel beter in beeld gebracht.

Joke de Wolf kiest elke week een kunstwerk dat in het hart van de actualiteit past. Eerdere afleveringen van Het Oog van De Wolf vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden