Kunst

Vincent van Gogh schreef zijn ‘bordeelbrief’ op een dramatisch moment in zijn leven

Het Van Gogh Museum organiseert in het najaar een tentoonstelling over de brieven van Van Gogh. Beeld REUTERS

De brief van Vincent van Gogh die voor twee ton werd aangekocht door het Van Gogh Museum is een sleutelstuk in de collectie, niet alleen vanwege de passages over het bordeelbezoek van de kunstenaar.

De schilderijen van Vincent van Gogh komen meteen tot leven als je de brief leest die dinsdag op een veiling in Parijs voor 210.600 euro in het bezit is gekomen van het Van Gogh Museum in Amsterdam. In 1888 bespreken de schilder en zijn vriend Paul Gauguin in de bordelen en cafés van Arles hun visionaire plannen over de kunst. Gauguin is een week eerder ingetrokken bij Vincent, in het door hem geschilderde ‘Gele Huis’ in de Zuid-Franse stad. Ze bezoeken het eveneens beroemde ‘Nachtcafé’. In de brief kondigt Van Gogh aan dat ook Gauguin het etablissement zal gaan vereeuwigen. 

Van Gogh is diep onder de indruk van zijn vakgenoot. “Hij is een onbedorven wezen, een wild beest”, schrijft hij. “Bloed en seks zijn voor hem belangrijker dan ambitie.” Gauguin schetst in de bordelen de figuren die daar rondhangen. “Het belooft een prachtig werk te worden”, schrijft Vincent, die verwacht dat ze er de komende tijd vaker zullen komen om te schetsen en te schilderen. “In ons smerige werk als schilders hebben we meer mensen nodig met de handen en de maag van een arbeider. Met een meer natuurlijke smaak dan de decadente en vermoeide Parijzenaars.”

De brief van vier kantjes is gericht aan de schilder Emile Bernard. Van Gogh probeert hem over te halen ook naar Arles te komen. Zijn doel is daar een vooruitstrevende kunstenaarskolonie te stichten, die de schilderkunst een nieuwe richting kan geven. In de brief draaft hij flink door. Als halverwege Gauguin het schrijven van hem overneemt verandert de toon een beetje. “Luister maar niet naar Vincent, hij heeft de neiging tot bewonderen en genieten.” Maar hij onderschrijft de visioenen over een nieuwe generatie kunstenaars. Die zou wat hem betreft kunnen liggen in de tropen, waar hij al gewerkt heeft en graag terug zou keren – “als ik met wat geluk de fondsen daarvoor vind”.

Een deel van de brief die Gauguin en Van Gogh aan Emile Bernard stuurden - klik op de brief om hem uit te vergroten. Beeld EPA

Zeer dramatisch periode in zijn leven

De brief, die leest als een soort conversatie tussen de kunstenaars, krijgt extra lading vanwege de tragische afloop van deze periode, toen Van Gogh in een aanval van geestesziekte zijn oor afsneed. De spanningen tussen de schilders waren inmiddels flink opgelopen.

Voor het Van Gogh Museum, dat al een groot deel van de correspondentie van de kunstenaar in bezit heeft, vormt deze brief een belangrijke aanvulling. “Het is de enige brief die hij samen met iemand anders schreef, in een zeer dramatische periode in zijn leven”, zegt Fleur Roos Rosa de Carvalho, conservator werken op papier. “De brieven die hij schreef aan zijn broer Theo hebben wij al, maar brieven aan anderen komen sporadisch op de markt.” De brief kon aangekocht worden dankzij de Vincent van Gogh Stichting – de eigenaar van de museumcollectie. “Daar zijn we heel blij mee, natuurlijk.” 

Een deel van de brief die Gauguin en Van Gogh aan Emile Bernard stuurden - klik op de brief om hem uit te vergroten. Beeld EPA

Bijzonder is dat de visie die Van Gogh hier uiteenzet over het kunstenaarschap bijna letterlijk werd gebruikt door de kunstcriticus Gabriel-Albert Aurier, die de eerste positieve recensie over Van Gogh schreef. Volgens hem was Van Gogh “een dromer, die leeft van ideeën en illusies”. Een sleutelstuk in de collectie dus. “Ik hoor dat de brief nu al bekendstaat als de bordeelbrief”, lacht de conservator. “Maar het gaat dus over veel meer dan dat. Je moet dat een beetje zien in de context van die tijd.”

De aankoop komt op een mooi moment. In oktober opent in het museum de expositie ‘Je liefhebbende Vincent. Van Goghs mooiste brieven’. De brieven worden vanwege hun kwetsbaarheid zelden getoond.

Lees ook: 

Dit schilderij is het bewijs: Van Gogh was mentaal ziek, zeggen onderzoekers

Onderzoek wijst uit dat een zelfportret van Van Gogh toch echt is en geen vervalsing. De wereldberoemde schilder maakte het tijdens een zware psychose, mogelijk als een therapeutisch werk

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden