Vierhonderd jaar wonen in het Frans Loenenhofje

Achter mijn bureau zit ik een beetje voor mij uit te staren en te mijmeren.

Marieke stierf in dit huis op deze prachtige plek in het hart van Haarlem. Een jonge vrouw nog, terwijl zo'n hofje van oudsher bedoeld is voor alleenstaande oude vrouwen en voor weduwen.

Ik sla de boeken er op na en zie namen staan als Hilletje, Geertruyt, Sara, Kaatje, Lijsje. Vele vrouwen hebben hier geleefd, vele vrouwen zijn hier gestorven. Weliswaar niet op zo jonge leeftijd als mijn dochter Marieke. Eigenlijk wel een bijzondere plek om dood te gaan..

Zachtjes mijmer ik verder. Mijn huis op nummer 24E en de andere huisjes in het Frans Loenenhofje zijn gebouwd in het jaar 1607, vierhonderd jaar geleden dus. Een reden voor mij om even stil te staan. Wie hebben hier geleefd en wie zijn hier gestorven? En hoe zag dat leven er dan uit?

1607-1613

Enigszins onwennig stapt Heyltge Jans op 12 april 1607 over de drempel van huisje 24E. Zij is de eerste bewoonster van het Frans Loenenhofje. Mevrouw is met haar meegekomen om te helpen de huishouding in orde te brengen. Vele jaren heeft Heyltge gediend bij mijnheer en mevrouw, maar het gaat niet meer. Ze laat steeds meer uit haar handen vallen en vergeet soms de tijd. Mevrouw heeft een andere meid in dienst genomen en ze heeft er voor gezorgd, dat Heyltge deze woning kreeg. Heyltge Jans is blij en dankbaar.

1625-1635

Ik zie dat er ook een Lysbet heeft gewoond. Zij is aangesteld als Binnenmoeder en zij wordt geacht in de gaten te houden of de bewoonsters zich gedragen zoals in het Reglement verordonneerd is. Zij zorgt er tevens voor dat de poort om 10 uur 's avonds wordt afgesloten. Eén van de bewoonsters is gisteren pas om tien voor elf thuis gekomen, dus heeft Lysbet vijf en twintig cents verdiend. Artikel 9 van het Reglement zegt namelijk o.a.:

Zoo iemand begeerd laat uitteblijven, zal zij daarvan vooraf aan de Binnenmoeder moeten kennis geven, welke voor het opwachten zal genieten als volgt:

Van tien tot elk uren, vijf en twintig cents.

Van elf tot twaalf uren, vijftig cents.

1679-1691

Catalijntie woonde 12 jaar in mijn huis. Ze let vandaag goed op, want er is een nieuwe bewoonster in een van de huizen gekomen. De vrouwen van de Regenten zijn net langs geweest om na te gaan of alles bij de nieuwe buurvrouw voldoet aan artikel 4 van het Reglement:

Zij die eene plaats op dit Hofje verkrijgen, moeten daarop brengen, alles wat tot behoorlijke meubeleering van de woning, die haar zal zijn toegewezen en tot hare lijfsbehoeften noodig is, wel meerder maar niet minder dan het volgend, te weten: Een goed Bed en een Hoofdpeluw.

Twee Hoofdkussens.

Een of twee Stroo-mnatrassen.

Drie Dekens.

Drie paren Beddenlakens.

Vier paren Sloopen.

Een behangsel voor de Bedstede.

Een Gordijn voor de glazen.

Zes Hemden.

Vier Boezelaars.

Zes Mutsen.

Zes Halsdoeken.

Vier Katoenen-doeken.

Acht Zakdoeken.

Twee borstrokken.

Zes Jakken.

Vier Onderrokken.

Twee Bovenrokken.

Een Kast of Kabinet.

Een Tafel.

Drie Stoelen.

Een ijzeren Aschpot.

Een ijzeren of koperen Doofpot.

Zullende dit alles door de Vrouwen van de Regenten worden negezien.

1727-1746

Ook Geertruyd is tevreden. De woningen zijn juist gerestaureerd en nu heeft ze wat meer ruimte gekregen. Kan ze misschien toch de leunstoel, die ze van mijnheer kreeg bij haar afscheid, een plek geven. Geertruyd gaat straks even langs bij buurvrouw Marytie. Zij is ziek en misschien heeft ze iets nodig.

1758-1776

Hillegond Schreum zit op de bank in de tuin en kijkt glunderend rond. De Proostkamer is grondig verbouwd en zojuist hebben de Regenten hem betrokken. Hillegond heeft er een kijkje mogen nemen en ze heeft haar ogen uitgekeken. Wat een pracht en praal. Het goudleren behang glansde zo mooi. Er hing ook een portret van Frans Loenen, de stichter van het hofje. Hij werd geschilderd door Jan van Scorel, heeft ze gehoord. De Regenten hebben aan Hillegond gevraagd of zij de koperen kandelaars wil poetsen. Nou, dat wil ze maar wat graag.

1804-1854 Van 1832-1854 leefde Anna in mijn woning en Hendrikje woonde er tussen 1804 en 1824. Honderd jaar geleden dus. Ze steekt juist de olielamp aan, zie ik. Hij zal niet lang branden, want ze heeft van haar laatste centen nog maar een beetje petroleum kunnen kopen. Gelukkig geven de gaslantaarns buiten voldoende licht om zich straks bij uit te kleden. Hendrikje verheugt zich op de volgende dag. Dan komen de Regenten langs met de preuve en kan ze weer even verder.

1904-1986

En welke vrouwen woonden er in mijn huis in de vorige eeuw? Dorothea, Suzanna, Baugienna, en nog een Suzanna, Maria, Antje. Antje woonde er van 1904-1914. Ik gluur door de kleine ruitjes naar binnen en ik zie haar zitten. Ze zit aan de ronde tafel te dutten, de witte muts is een beetje scheef gezakt. Waar droomt ze van?

1986-1991 Cornelia.

Zij woonde vóór mij in huisje nummer 24E. Waarschijnlijk was Cornelia een heel propere huisvrouw. Het huis bleek superschoon te zijn. De Usselsteentjes voor het huis hadden een lichtere kleur dan die voor de andere huizen. Veel chloor gebruikt misschien? Ik hoop het niet. Hoe dan ook, de steentjes zijn inmiddels weer bijgekleurd.

1991-heden

Ja, Heyltge Jans was de eerste bewoonster in 1607 en vandaag, vierhonderd jaar later, woont Liesbeth hier en dat ben ik.

Ook ik ben blij en dankbaar. Wat een heerlijke plek om te wonen. Middenin het centrum van Haarlem. Een woning, van alle gemakken voorzien, een veilige omgeving en een prettige sfeer. Ja, ik betaal gewoon huur en mijn onderrokken en boezelaars zijn niet gecontroleerd door de vrouwen van de regenten. De huidige leefomstandigheden zijn niet vergelijkbaar met die van Heyltge Jans, maar ik voel mij wel met haar verbonden. Deze vrouw en ik en al die anderen hebben onder ditzelfde dak warmte en geborgenheid gevonden. Inderdaad, een bijzondere plek om te sterven, een bijzondere plek om te leven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden