Review

Vierhonderd jaar 'cieraaden' tussenpauwen en kippen beeldende kunst

'Het Beeld Buiten', Hannema-de Stuers Fundatie, Heino. di t/m zo 11-17, t/m 25 sept. Boek van Erik de Jong en Claudia Schellekens, Uitg. Hannema-de Stuers Fundatie, Fl. 39,50.

Het echtpaar Borski, dat een groot deel van de Kennemerduinen bezat, kreeg bij zijn 37 1/2-jarig huwelijk zo'n groep van de kinderen. Nu staat dit beeld tijdelijk in het park van Het Nijenhuis te Heino. Het maakt deel uit van de tentoonstelling 'Het Beeld Buiten' in en bij het museum van de Hannema-de Stuers Fundatie. De naam van de tentoonstelling is te ruim. Ze gaat in feite over tuinsculptuur van het eind van de 16de eeuw tot heden, om 'cieraaden' in lusthoven, en niet op kerkhoven of stadspleinen. De vroegste beelden in de museumtuin zijn 17de eeuws. Er is in Nederland nog één tuin van grote allure die zulke beelden weer hun passende plaats geeft: Het Loo. Bij de reconstructie in de jaren '70 werden daar dolfijnen, die twee eeuwen tevoren een fontein hadden gesierd, verwaarloosd in de grond aangetroffen. Tot de documentatie in de bouwhuizen van Het Nijenhuis behoren schetsen in zilverstift en roodkrijt van Romeyn de Hooghe voor dergelijke beelden. In burgerlijke tuinen is de vorstelijke praal slechts mondjesmaat nagebootst.

Een zandstenen Apollo en een witgeverfde Cerus hebben evenals een vroeg 18de eeuwse Diana een vaste plaats in de museumtuin. Dergelijke beelden, die moesten getuigen van cultuurbesef, waren gebruikelijker dan meer aardse als de monsters van Bomarzo. Een fraai voorbeeld is een loden Laocoön-groep, voor de expositie overgebracht uit Haarlem.

Niet ieder beeld dat er staat is inderdaad een tuinbeeld. De licht bemoste Neger van Bé Thoden van Velzen heeft zich nabij het water met de natuur verenigd. Een bollend brons van Nic Jonk doet het altijd in een tuin, al is de hier geplaatste Sirene nogal klein. Duidelijk misplaatst zijn het Fluitertje van Wenckebach en een roodgranieten vrouwekop van Zadkine, wiens zonnewijzer wel in de tuin hoort, bij de pauwen en kippen. Op een heuveltje in het bosachtige deel van de tuin rijst donker en massief de bronzen Wilhelmina van Charlotte van Pallandt op.

In de binnenexpositie kan men zien dat de 17de eeuwer Eggers begreep dat een borstbeeld buiten volumineus moet zijn. Traditioneel zijn grote vazen, antieke hermen (stenen zuilen met Hermes-kop) en gedenknaalden.

Vandalisme

In Heino worden ook enkele moderne werken getoond. De originele figuren van Jan Bronners Hildebrand-monument, uit Haarlem vanwege vandalisme naar Heino uitgeweken staan, zonder hun vertrouwde fonteinbak, verdwaald in de tuin als schaakstukken zonder bord. Sonja Oudendijk heeft twee bomen met een broche getooid. De zon maakt van de koperen decoratie een felle lichtbron.

Er staan twee zetels in het gras. Die van Dora Dolz is een forse hap veelkleurig gebakken Spaanse uitbundigheid. Het bronzen salonbankje van Irene Fortuyn/O'Brien doet denken aan vergane glorie. Ogenschijnlijk aan verval overgeleverd, is het verwant aan nieuwgebouwde ruïnes in romantische tuinen, waarvan in het tweede bouwhuis voorbeelden hangen.

Het is een omissie dat daar niet tenminste een foto wordt getoond van het grootste hedendaagse Nederlandse tuinbeeldprojekt. Voor de bescheiden tuin van de Borg Verhildersum te Leens in Groningen maakt Eddy Roos - naargelang de middelen arriveren - steeds een brons dat op dans betrekking heeft.

'Het Beeld Buiten' is ook de titel van het eerste boek dat aan Nederlandse tuinbeelden gewijd is. Het toont een ruime keuze van werken die worden toegelicht en biedt artikelen over de geschiedenis, de kunstenaars, hun opleiding en technieken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden