Verstild neon tussen de Amerikaanse koortsdromen

Seije Slager

’This is America – Visies op de Amerikaanse Droom’, tot 8 oktober in het Centraal Museum in Utrecht. Dag 12-17 uur, ma gesloten, vrij tot 21 uur. Informatie: www.centraalmuseum.nl of 030-2362362

Er is natuurlijk geen dankbaarder onderwerp dan de Verenigde Staten, voor kritische kunstenaars met de behoefte om ergens tegenaan te trappen. De Amerikaanse droom? De Amerikaanse nachtmerrie zul je bedoelen!

Het Centraal Museum in Utrecht nodigde zeventien kunstenaars uit om hun visie op Amerika te geven, op de tentoonstelling ’This is America’. Er hangt ook werk van Amerikaanse fotorealisten. Het contrast tussen die schilderijen, begin jaren ’70 gemaakt, en de videokunst en installaties van de hedendaagse kunstenaars, rond 1970 geboren, is opmerkelijk.

Het geschilderde Amerika van omstreeks 1970 heeft wat weg van een modern Arcadië. De cliché’s van de Amerikaanse cultuur maken er deel uit van een natuurlijke orde. Edward Ruscha schilderde een benzinestation zo gestileerd dat het door Mies van der Rohe ontworpen lijkt. En Richard Estes’ stedelijke landschappen met reclame en neon ogen tijdloos en verstild.

Tegenover zulke Amerikaanse mijmeringen staan de luidruchtige Amerikaanse koortsdromen van de kunstenaars van nu. In een bombardement van beelden en geluiden geven ze hun veelal kritische visie op Amerika en alles wat daarmee ook maar in de verte samenhangt.

Want er wordt soms wel heel veel bijgesleept: niet alleen het Amerikaanse imperialisme moet het ontgelden, maar ook het kapitalisme, de industrialisering, de wegwerpcultuur én de massamedia. Wordt Amerika hier ontmaskerd als de Leviathan die verantwoordelijk is voor al dit verwerpelijks? Of had het museum misschien toch iets minder hooi op de vork moeten nemen?

Sommige kunstenaars zijn bovendien wat gemakzuchtig in hun cultuurkritiek. Bij Tom Sachs ligt de boodschap er bijvoorbeeld wel erg dik bovenop: hij tekende een Prada-logo op hamburgerkartonnetjes.

Knapper is het werk van Candice Breitz. Zij monteerde in de installaties ’Father’ en ’Mother’ filmfragmenten aan elkaar. Zes filmvaders, waaronder Dustin Hoffman en Tony Danza, gaan zo het gesprek met elkaar aan, en volgens hetzelfde procedé worden Meryl Streep, Faye Dunaway en vier collega-filmmoeders naast elkaar gezet.

Zo legt Breitz genadeloos de Hollywood-archetypes bloot. Alle vaders zitten in dezelfde soort stoelen, terwijl ze hun kinderen op dezelfde manier vermanen. Even verderop reageren alle moeders licht-hysterisch op hun ongehoorzame kroost. Het mooie is, dat dit werk niet alleen kritisch is, maar ook hilarisch.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden